Karadeniz’den Kürdistan’a ekolojik talan ve direniş
Türkiye ve Kürdistan’da, özellikle son 45 yılda ekolojik tahribatlar yıl yıl artış gösterdi. 1980’lerde yoğunlukla kömür çıkarılan madenlerin açılmasıyla birlikte madencilik faaliyetleri katlanarak arttı. Günümüzde “enerji” adı altında kurulan termik santraller, HES, GES, JES ile birçok madencilik faaliyeti ormanları, zeytinlikleri, tarım alanlarını, nehirleri, göl ve deniz kıyılarını geri dönüşümü neredeyse imkânsız şekilde kirletti ve yok etti.
Yoğunlukla kıyı alanlarındaki orman ve meralar gibi doğal yaşam alanları yoğun biçimde imara açılarak, yapılaşmayla betonlaştırıldı. Köy ve birçok ilçe merkezine yakın alanlarda, kimi yerlerde doğrudan yerleşim alanlarının içerisine kurulan tesisler, insan ve canlı yaşamını kuşatırken toprağı ve havayı da ağır metaller ve gazlarla zehirliyor. Gerek ulusal gerekse uluslararası kapitalist sermayenin, AKP hükümetinden aldığı güç ve imkânla birlikte Anadolu ve Mezopotamya coğrafyası, ekolojik kırımla yok edilmeye çalışılmasının ötesinde dünya üzerinde hava, toprak, su yönüyle bakıldığında kapsamlı biçimde kirlilik oranı en yüksek seviyelere ulaştı. Yanı sıra iklim krizini tetikleyen uygulamaların da yoğunlaştığı bir coğrafya haline getirildi. Halkın ve yaşam savunucularının talebi ise net: “Havama, suyuma, toprağıma ve doğama dokunma.”
Anayasal güvencelerin ihlal edildiği belirtiliyor
Meralar, ormanlar, sulak alanlar, tarım alanları, zeytinlikler ve yaşam alanları Anayasa’da güvence altına alınmış olmasına rağmen AKP eliyle holdinglere tahsis edildiği ifade ediliyor. Anayasa’nın 56. ve 57. maddeleri doğrudan çevre ve sağlık hakkını içeriyor. Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması için düzenlenen 56. madde, “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve vatandaşların ödevidir” ibaresini içeriyor. Yine şehirleşme kapsamındaki faaliyetleri düzenleyen 57. madde ise “Devlet, şehirlerin özelliklerini ve çevre şartlarını gözeten bir planlama çerçevesinde, konut ihtiyacını karşılayacak tedbirleri alır” diye belirtiyor. Ancak tüm bu yasal düzenlemelerin hiçe sayıldığı belirtiliyor.
Anayasa’nın 43, 44, 45 ve 63. maddelerinin de çiğnendiği ifade ediliyor. Kıyılardan yararlanmayı düzenleyen 43. madde, “Kıyılar, deniz, göl ve akarsu kıyılarından yararlanmada kamu yararının gözetilmesi, sahil şeritlerinin kullanımında kesintisiz kamu erişimi ve çevrenin korunması ilkelerini gözetir” düzenlemesini içeriyor. Tarım, hayvancılık ve üretim alanlarının korunması için düzenlenen 44 ve 45. maddelerde toprağın verimli işletilmesi, erozyonla mücadele ve tarım arazileri ile meraların amaç dışı kullanımının önlenmesine ilişkin hükümlerin dolaylı olarak ekolojik dengeyi koruduğu hatırlatılıyor. Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması için düzenlenen 63. madde ise “Devlet, tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla destekleyici ve özendirici tedbirleri alır” şeklinde.
Akbelen direnişi 7 yıldır aralıksız sürüyor
Muğla’nın Milas ilçesinde Limak Holding ve IC Enerji ortaklığı olan YK Enerji, Yeniköy-Kemerköy Termik Santrallerine hammadde sağlamak için Akbelen Ormanı bölgesinde ağaçları, zeytinlikleri, tarım alanlarını, yerel su kaynaklarını ve sağlığı yok eden faaliyetleri sürüyor. Bölgede yaşayan köylüler ile yaşam savunucuları da 2019 yılından bu yana ekolojik ve hukuki olarak direniş başlattı. Hukuksuz biçimde zeytinliklerin kamulaştırıldığı, ciddi biçimde yarıdan fazla ağacın yok edildiği Akbelen Ormanı’ndaki direniş, 7 yıldır aralıksız devam ediyor.
Deştin’de direniş 30 yıldır sürüyor
Muğla’nın Menteşe ilçesine bağlı Bayır, Yatağan ve Deştin mahalleleri arasındaki Tekağaç mevkiinde yapılmak istenen entegre çimento fabrikası projesine karşı bölge halkının 30 yıldır mücadelesi sürüyor. Muğla İdare Mahkemesi önünde bölge halkı, her hafta Perşembe günü “Adalet Nöbeti” eylemi gerçekleştiriyor.
İzmir’de Selçuk, Çeşme ve Foça’da eylemler
İzmir’in Selçuk ilçesinde tarihi kültürel miras olan Efes Antik Kenti’nin girişinde “karşılama alanı” olarak inşa edilen yapı, birçok kalıntının bulunduğu alanda kuruluyor. Kazı çalışması yürütülerek tarihi kültürel kalıntıların gün yüzüne çıkması gerekirken kurulan yapıyla aksine toprağın altına gömülüyor. EGEÇEP ve bölge halkı da burada ekolojik ve hukuksal mücadele sürdürüyor.
Çeşme, Alaçatı, Ildır ve Urla Zeytineli mahallelerini kapsayan yaklaşık 16 bin 624 hektarlık bir alanda yapılmak istenen Çeşme Projesi de özellikle kıyı ve sahil alanını kamusal alandan çıkarıp yabancı sermayeye sunulmasına tepki gösteren Çeşme Çevre Platformu ve bölge halkı tarafından ekolojik ve hukuksal mücadeleyle karşılanıyor.
“Özel çevre koruma bölgesi” statüsüne sahip Foça’da da zeytinlikler, tarım alanları, kıyılar ve tarihi dokusunu korumak amacıyla Foça Tarih ve Doğa Talanına Hayır Platformu ve yaşam savunucuları, çevreye zarar veren taş ocakları, cüruf depolama sahaları, tehlikeli atıklar ve kaçak, ruhsatsız yapılaşmalara karşı hukuki ve ekolojik mücadele veriyor. Foça “Özel Çevre Koruma Bölgesi” statüsüne dikkat çekerek bölgedeki sanayi ve maden tehditlerine karşı kamuoyu oluşturuyor.
Aydın’da JES kuşatmasına karşı direniş
Yüzde 85’i jeotermal rezerv alanı ilan edilen Aydın’da yıllardır yasaya aykırı, insan ve doğa yaşamını hiçe sayan JES’ler, kentin geleceği için ciddi bir tehdit olarak görülüyor. Türkiye’deki 60’a yakın JES’ten 38’i Aydın’da faaliyet yürütüyor. Kentte bugüne kadar JES’lere karşı verilen mücadelede yurttaşların açtığı 90’a yakın davayı kazandığı belirtiliyor. Buna rağmen bölgeye yeni santraller kurulmaya devam ediyor. Buharkent’ten Didim’e kadar olan bölgede kanser, kalp ritim bozukluğu, solunum ve akciğer hastalıkları ile yöre halkı için yaşam riski taşırken, bölgedeki yaban hayatı da bitme noktasında. Aydın Çevre ve Kültür Koruma Derneği (AYÇED) ile birlikte yaşam savunucuları, 1980’li yıllardan bugüne mücadele ediyor.
Tarih ve kültür mirası Latmos’un direnişi
Hukuksuz biçimde yıllarca talan edilen, doğası, tarihi ve kültürü katledilen Latmos Bölgesi’nde ekoloji ve hukuk mücadelesi sürüyor. Aydın Söke’de bulunan Latmos’un tarihi 8 bin yıl öncesine dayanıyor. Neolitik dönem ve Yunan medeniyetlerinin izlerini taşıyan bölgede Beşparmak Dağı’nda (Latmos Dağları) çok sayıda köy bulunuyor. Çam fıstığı ve zeytin cenneti olarak bilinen Latmos, 2004’ten bu yana Kale ve Kormed şirketlerinin yürüttüğü kuvars, kuvarsit ve feldispat madenciliği faaliyetleri yüzünden ekokırıma uğruyor. Latmos Platformu ve köylülerin yürüttüğü hukuk mücadelesinde 179 hektarlık (17 bin 900 dönüm) alan kurtarıldı. Çavdar, Güzeltepe ve Karakaya köyleri sınırları içinde yer alan ve büyük bölümü orman, tarla, mera, çam fıstığı ve zeytinliklerden oluşan yaklaşık 5 bin 823 dönümlük alanda yürütülen madencilik faaliyetleri hakkında açılan dava sürüyor.
Ordu’da 33 yıllık ekoloji mücadelesi
Ekolojik direnişin bir diğer alanı Karadeniz Bölgesi. Bölgede 2000’li yılların başından bu yana doğasını, vadilerini, su kaynaklarını ve yaşam alanlarını yok etmeye dönük “Yenilenebilir enerji” adı altında sunulan HES, RES ve GES enerji santrallerine karşı direnişler yürütüldü. Bu kentlerden biri de Ordu. Günümüz itibarıyla şehrin yüzde 75’lik alanı maden sahası olarak ilan edilmiş. Ordu İdare Mahkemesi’nin yürütmeyi durdurma kararlarına rağmen Taşzemin Madencilik şirketi faaliyetlerini sürdürüyor. 1993 yılında kentte başlayan çevre mücadelesi, 2000’li yıllarda HES projelerine karşı, 2010’dan bu yana da Fatsa Altıntepe, Perşembe ve Korgan Turnalık yaylalarındaki maden ve sondaj faaliyetlerine karşı sürüyor.
Fatsa’da Kabakdağ, Bağlarca, Kılıçlı, İnönü, Yeniyurt, Sefaköy, Demirci, Tepecik ve Güvercinlik mahallelerinde bin 952 hektarlık sahada maden ruhsatlarının iptali için yurttaşların Ankara 4. İdare Mahkemesi’nde açtığı dava süreci devam ediyor.
Samsun’da madenciliğe karşı hukuk mücadelesi
Samsun’da Kızlan Mahallesi ve Dürtmen Yaylası’nda altın madenciliği faaliyetlerine karşı “Dürtmen Vatandır Platformu” ve bölge halkı mücadele ediyor. Ladik ve Vezirköprü ilçelerinde de yaşam savunucularının ve bölge halkının ormanlık alanlarda yürütülen madencilik faaliyetlerine karşı açtıkları davalar sürüyor. Kavak ve Havza’da maden ocaklarına karşı başlatılan hukuki mücadeleler de devam ediyor.
Artvin yıllardır direnişte
Artvin’in Taşlıca köyü Cerattepe mevkiindeki Eti Bakır Cerattepe İşletmesi’nin madencilik faaliyetlerine karşı bölge halkının yürüttüğü hukuk mücadelesi uzun yıllardır sürüyor. Anayasa Mahkemesi (AYM), 2024 yılında Cerattepe’deki ÇED kararıyla ilgili hak ihlali kararı verdi. Rize İdare Mahkemesi de 11 Temmuz 2024’te ÇED kararını iptal etti.
Murgul ilçesinde Eti Bakır tarafından kurulması planlanan siyanürle ayrıştırma tesisi ve atık havuzu projelerine karşı bölge halkı ve sivil toplum kuruluşlarının başlattığı direniş sürüyor. Hukuki süreç de devam ediyor.
Arhavi ilçesinde Pilarget, Eğrisu, Sevahil ve Tuvahit yaylaları ile çevre köyleri kapsayan alanlarda yürütülen sondaj ve arama projelerine karşı da köylüler hukuksal süreç başlattı.
Ardanuç ilçesindeki özellikle Salınbaş ve Gümüşhane köyleri çevresinde yoğunlaşan altın, bakır ve maden arama, işletme projelerine karşı halk ve sivil toplum kuruluşlarının ekoloji ve hukuk mücadelesi devam ediyor.
Giresun da tehdit altında
Giresun’un Görele ilçesindeki Karlıbel köyü ve Tirebolu ilçesindeki Sekü köyü çevresinde yürütülen madencilik kapsamındaki sondaj faaliyetlerine karşı verilen hukuk mücadelesinde Giresun İdare Mahkemesi, 17 Eylül 2026’da davayı reddetti. Batlama Vadisi’nde 6 Nisan’da 14 köyü kapsayan maden arama faaliyeti söz konusu. Akköy, Boztekke, Burhaniye, Çamlık, Çukurköy, Darıköy, Hamidiye, İnece, İnişdibi, Melikli, Okçu, Osmaniye, Sayca ve Yaykınlık köyleri kırsalını kapsayan madencilik faaliyetlerine karşı mücadele sürüyor.
Rize’nin köylerine maden kıskacı
Rize’nin Tunca beldesinde ormanlık alanın Eti Bakır’a (Cengiz Holding) satış ihalesi, halkın tepkisi üzerine iptal edildi. Ancak şirket yeniden ÇED süreci başlattı. Bölge halkının mücadelesi de sürüyor.
Çayeli ilçesinde Cengiz İnşaat’ın Çayeli Bakır İşletmeleri 24 köyde maden arama ruhsatı aldı. Madencilik faaliyetlerine tepki gösteren ve istemeyen köylüler, hukuk mücadelesi başlattı.
Trabzon’daki madenlere karşı dava süreçleri
Trabzon’un Sürmene ilçesinde yapılması planlanan maden arama ve sondaj faaliyetlerine karşı mahalle sakinleri, muhtarlar ve siyasi temsilciler büyük bir tepki gösteriyor. ÇED toplantıları başladı. Bölge halkı hukuk mücadelesi başlatma sürecinde.
Bir diğer hukuk mücadelesi de Araklı ilçesi Karadere Vadisi Erikli Yaylası bölgesinde yürütülen altın madeni arama ve sondaj faaliyetlerine karşı başladı. Bölge halkı ve yerel dernekler, çevre kirliliği, su kaynaklarının siyanürle zehirlenme riski ve doğa talanına karşı hem hukuki hem de ekolojik mücadele yürütüyor.
Varto ve Karlıova’da JES’e karşı çadır nöbeti
Muş’un Varto ve Bingöl’ün Karlıova ilçelerine bağlı birbirine sınır köylerde Amerika merkezli IGNIS H2 Enerji Üretim A.Ş. tarafından planlanan JES projesine karşı 6 ay önce başlatılan direniş sürüyor. Ciddi ekolojik ve canlı sağlığına dönük tehditler barındıran projeye karşı Nisan ayında Bingöl İdare Mahkemesi’nde hukuki süreç başlatıldı. 3 Mayıs’tan bu yana ise Varto’nun Xwarik köyünde projeye karşı başlatılan çadır nöbeti kitlesel olarak devam ediyor.
Diyarbakır tarihi ve doğası için direniyor
Diyarbakır’ın Lice ilçesindeki tarihi Birkleyn Mağaraları, Çınar’ın Husikan Mahallesi, Kulp’un Hesêndin Yaylası ve Cixsê Mahallesi gibi birçok yerde madencilik, petrol arama faaliyeti, GES, HES ve orman, mera kıyımlarına karşı direnişler ekolojik yönüyle sürüyor. Hukuki açıdan da yürütülen mücadele kapsamında onlarca dava açıldı. Hevsel Bahçeleri ve Dicle Nehri çevresinde de çeşitli projeler söz konusu. Yine Arzoxli Mahallesi’nde madene karşı başlatılan nöbet de sürüyor.
Diyadin’de siyanürlü altın arama projesi
Ağrı’nın Diyadin ilçesinde Mollakara Altın Madeni ve GES projelerine bölge halkı tepkili. Murat Nehri Havzası’nda siyanürlü altın arama faaliyetlerini istemeyen halk, özellikle tarım ve hayvancılık ağırlıklı bölge ekonomisinin, toprağın, suyun, ormanların, mera ve otlakların zarar görmemesi için çevre örgütleriyle birlikte mücadele ediyor. Söz konusu faaliyetler sadece Murat Havzası değil aynı zamanda Fırat Havzası’na uzanan su kaynakları ve tarım alanlarını da etkileme potansiyeli taşıyor. Diyadin dışında Muş, Van gibi kentlerde yaşayan yurttaşlar da madencilik ve GES projelerine karşı.



