COP31’de sıfır atık vitrini, Adana’da plastik atık krizi: Sulama kanallarında 132 kat mikroplastik
Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) yedinci gününde devam ederken, konferansın öne çıkardığı küresel sıfır atık ve döngüsel ekonomi hedefleri ile Adana’da yaşanan plastik atık krizi arasındaki çelişki dikkat çekiyor. Çukurova, Avrupa’dan ithal edilen plastik atıkların yol açtığı ekolojik yıkımla karşı karşıya.
AB’den gelen atık miktarı 503 bin tonu aştı
Eurostat ve bağımsız araştırma kuruluşlarının verilerine göre, Çin’in 2018 yılında atık ithalatını yasaklamasının ardından yönünü Türkiye’ye çeviren Avrupa Birliği ülkelerinin yıllık plastik atık ihracatı 15 kat artarak 503 bin tonu aştı. İthal edilen bu atıkların yaklaşık yüzde 60’ının işlendiği Adana, sulama kanallarındaki mikroplastik kirliliği ve kontrolsüz atık bertarafı nedeniyle krizin merkez üssü haline geldi.
Sulama kanallarında 132 kata kadar artış
Seyhan ve Yüreğir ilçeleri hattında, tarım arazileri ve yerleşim yerlerinin hemen yanı başında yoğunlaşan plastik yıkama ve kırma tesisleri, Çukurova’nın can damarı olan sulama kanallarını tehdit ediyor. Bölgedeki sulama kanallarında yapılan bilimsel saha ölçümleri, geri dönüşüm tesislerinin alt kesimlerindeki sularda mikroplastik yoğunluğunun tesis öncesine kıyasla 132 kata kadar yükseldiğini ortaya koyuyor. Verilere göre bu kanallardan saatte yaklaşık 5,3 milyar mikroplastik parçacığı geçerek doğrudan Seyhan Ovası’ndaki narenciye bahçelerine, sebze tarlalarına ve nihayetinde Akdeniz’e taşınıyor. Kuraklık nedeniyle su kaynaklarının giderek daraldığı bölgede çiftçiler, ürünlerini kimyasal yıkama suları ve mikroplastiklerle kirlenmiş kanallardan sulamak zorunda kalıyor.
Sıfır atık söylemi ve 21 Kasım uyarısı
Resmi açıklamalarda geri dönüşüm oranının yüzde 38’e ulaştığı savunulsa da bağımsız saha çalışmaları, kaynağında ayrıştırma yapılmadığı için Türkiye’de fiili geri dönüşüm oranının yüzde 12 seviyesinde kaldığına işaret ediyor. Avrupa’dan geri dönüştürülmek üzere gönderilen balyaların içinden çıkan karışık ve kirli plastiklerin işlenemediği için açık alanlarda yakıldığı veya dere yataklarına döküldüğü belirtiliyor. Ekoloji örgütleri ve meslek odaları, önümüzdeki günlerde yürürlüğe girecek yeni bir tehlikeye daha dikkat çekiyor. AB’nin 21 Kasım 2026 itibarıyla Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatını yasaklayacak olması nedeniyle OECD üyesi olan Türkiye’nin ve dolayısıyla Adana’nın çok daha yoğun bir çöp dalgasıyla karşılaşacağı öngörülüyor.
Güvencesiz emek ve zehirli duman
Krizin ekolojik boyutunun yanı sıra ağır bir insani ve sınıfsal faturası da bulunuyor. Tesislerin yoğunlaştığı mahallelerde yaşayan yurttaşlar ile tarım arazilerinin kenarındaki çadırlarda kalan mevsimlik tarım işçileri, özellikle gece saatlerinde plastik atıkların yakılmasıyla yayılan kesif duman ve kimyasal koku altında yaşam mücadelesi veriyor. Geri dönüşüm tesislerinde çalışan ve çoğunluğunu mülteciler ile kayıt dışı işçilerin oluşturduğu emekçiler, havalandırmasız ortamlarda ve koruyucu ekipman olmadan zehirli gazlara maruz kalarak çalışıyor.
Ekolojistlerin talepleri
Bölgedeki çevre örgütleri, meslek odaları ve hukukçular, kesilen idari para cezalarının tesisler için caydırıcı olmaktan uzak olduğunu vurgulayarak iklim zirvesi gündemindeki atık önleme taahhütlerinin samimiyet testinin Adana’da verileceğini belirtiyor. Çevre savunucularının acil çözüm için sıraladığı üç temel talep, plastik atık ithalatının tamamen yasaklanması, bağımsız ve şeffaf denetim ile kaynağında ayrıştırma olarak ifade ediliyor.
Üç mahallede yoğunlaşma
Çukurova Ekoloji Hafıza Derneği Genel Koordinatörü Umut Özşimşek, Avrupa ve Birleşik Krallık kaynaklı plastik atık ticaretinin Türkiye’de yarattığı ekolojik ve toplumsal tahribata dikkat çekti. Daha önce Endonezya ve Malezya gibi ülkelerin de plastik atık ithal ettiğini belirten Özşimşek, Türkiye’nin Avrupa ve Birleşik Krallık’tan plastik atık alan tek OECD ülkesi olduğunu söyledi. Özşimşek, Avrupa ve Birleşik Krallık’ın plastik atıklarının yarısından fazlasının Türkiye’ye gönderildiğini ifade ederek atık ticaretinin tamamen Türkiye’ye yönelmesinin yaratacağı çevresel yıkıma işaret etti. Adana’daki plastik atık ticaretinin Sarıhamzalı, Küçükdikili ve Şakirpaşa mahallelerinde yoğunlaştığını belirten Özşimşek, bu mahallelerde ithal plastik atık işleyen tesislerin bulunduğunu söyledi. Tesislerin geri dönüştürülemeyen atıklardan kurtulmak için plastikleri sulama kanallarına bıraktığını veya tesislerde belirli aralıklarla yangınlar çıktığını kaydeden Özşimşek, bu durumun bölgedeki ekolojik yaşamı tehdit ettiğini dile getirdi.
Yoksul mahallelerde biriken bedel
Sulama kanallarına bırakılan plastik atıkların küçültülerek mikroplastiklere dönüştüğünü ve bu kanallarla tarım arazilerinin sulandığını belirten Özşimşek, mikroplastiklerin su, hava ve toprak yoluyla tarımsal ürünlere ulaştığını ifade etti. Tesislerde yakılan plastiklerin de havayı kirlettiğini söyleyen Özşimşek, kirliliğin yalnızca bölge halkını değil, Çukurova’da üretilen tarım ürünlerini ithal eden ülkelerdeki insanları da etkilediğine dikkat çekti. Plastik atık ticaretinin ekonomik kazancının belirli kesimlere aktarılırken çevresel ve toplumsal bedelinin yoksul mahallelerde yaşayanlara ödetildiğini vurgulayan Özşimşek, bu durumun temel insan haklarını ihlal ettiğini söyledi. Özşimşek, söz konusu mahallelerde yaşayanların sağlıklı besine erişim, eğitim ve nitelikli barınma haklarının zarar gördüğünü belirterek yetkilileri göreve çağırdı.
Plastik atık ticaretinin yarattığı tahribatın önüne geçilmesi için tek çözümün bu ticaretin yasaklanması olduğunu ifade eden Özşimşek, çevre ve insan sağlığını tehdit eden uygulamalara karşı mücadele çağrısı yaptı.



