Dersim Yaylalarında Kadın Emekçilerin Üretim Direnişi: Yüksek Maliyetler ve Maden Tehdidi
Dersim’in Pülümür ilçesine bağlı Karagöz Yaylası ve Ferhat Çayı çevresinde hayvancılıkla geçimini sağlayan kadınlar, artan girdi maliyetleri, yüksek yayla kiraları ve bölgedeki madencilik faaliyetlerinin yarattığı tehditler altında bir yaşam mücadelesi verdiklerini ifade etti. Yaz aylarını yaylalarda geçiren kadınlar, emeklerinin karşılığını alamamaktan şikayetçi olurken, üreticilere yönelik acil destek çağrısında bulundu.
Yayla Kiraları ve Geçim Zorlukları
Hayvancılıkla geçinen Mehtap Çınar, ailesiyle başladığı bu işi evlendikten sonra da sürdürdüğünü belirterek, geçmişten bugüne yaylacılığın zorluklarının değişen koşullarla birlikte farklılaştığını dile getirdi. Çınar, “Bizi en çok zorlayan konulardan biri yayla kiraları. Özel mülk sahipleri yüksek ücret talep ediyor. Peynir ve diğer ürünlerimizi düşük fiyata satıyoruz ancak tüccarlar bunları çok daha yüksek fiyatlara satıyor. Üretici desteklense bizim için daha iyi olur. Yaylacılığı seviyorum. Yaylaya geldiğimde kendimi iyi hissediyorum. Çocuğum açısından da burası çok güzel. Suyumuz ve havamız doğal, yeşilliklerin içerisindeyiz. Kimyasallardan uzak bir yaşam sürüyoruz” dedi. Çınar, doğayla iç içe olmanın güzelliğine vurgu yaparken, ekonomik baskıların yaşamlarını derinden etkilediğini kaydetti.
Madenlerin Yıkıcı Etkisi ve İletişim Kopukluğu
Bölgedeki maden faaliyetlerinin yaylacılığı ve genel yaşamı olumsuz etkilediğine dikkat çeken Mehtap Çınar, “Şanpaşa bölgesinde madenler resmen yaylayı bitirmiş durumda. Bu madenlerin durdurulması gerekiyor. Çoğu maden sağlığımızı da tehdit ediyor. Çünkü hep kimyasal” ifadelerini kullandı. Ayrıca yaylada yaşanan iletişim eksikliğine değinen Çınar, özellikle sağlık durumlarında telefon şebekesi olmamasının ciddi sorunlara yol açtığını belirterek, yaz aylarında geçici bir verici kurulması talebinde bulundu. “Sadece sağlık ve iletişim konusunda telefona ihtiyaç duyuyoruz” diye konuştu.
Kadınların Omuzlarındaki Yük
Mehtap Çınar, yaylacılıkta kadınların iş yükünün erkeklere göre çok daha fazla olduğunu vurguladı. Kadınların hayvancılık faaliyetlerinin yanı sıra ev işlerini de eksiksiz yürütmek zorunda kaldığını anlatan Çınar, “Erkek oturup koyun sağdığında kadın da birlikte sağıyor. Kadın kalkıyor sonra yemeğe koşuyor, bulaşığa koşuyor, çocuğa koşuyor ama erkek oturup yemeğin gelmesini bekliyor. Kadın hem erkekle iş yapıyor hem de ev işine koşuyor. Yani ezilen kadın oluyor. Yaylada çocuklar ise hayvancılığı ve üretimi deneyimleyerek öğreniyor” diyerek kadınların çifte mesaisine dikkat çekti.
Emeğe Karşılık Bulamayan Üreticiler
Çocukluğundan beri hayvancılıkla uğraşan Havacan Erdoğan, 15 yıldır eşi ve çocuklarıyla üretim yaptıklarını ifade etti. Erdoğan, “Hayvancılığın zorluğu kadar kolay yönü de var ama yayla şartları zor. Sürekli git gel, taşımacılık var, hayvanı getir götürmek var. Üretici olarak gerçekten emeğimizin karşılığını alamıyoruz. Üretim yapmayı seviyoruz. Kendi işimiz. Sadece bize destek olmalarını istiyoruz. Peynirimizin, sütümüzün, tereyağımızın her şeyine nasıl yüzde 100 zam ekleniyorsa peynirimize de zam eklenmesini istiyoruz” diyerek ürün fiyatlarındaki dengesizliğe tepki gösterdi. Yaklaşık dört ay yaylada kaldıklarını belirten Erdoğan, doğayla iç içe yaşamaktan duyduğu memnuniyeti dile getirerek, şehir hayatını tercih etmediğini ekledi.
Düşük Fiyat Politikasına İsyan
Üreticinin ürününü düşük fiyata satmak zorunda kalmasından rahatsızlık duyan Havacan Erdoğan, mandıraların ürünü üreticiden aldıktan sonra çok daha yüksek fiyata sattığını anlattı. Erdoğan, “Mayıs ayında taze peynir yapıyoruz. Bunu mandıraya veriyoruz. Üç ay boyunca mandıra alıyor. Sonra peyniri mandıradan kesiyoruz. Ondan sonra onu kendimize tulum yapıyoruz, salamura yapıyoruz, tereyağımızı çıkarıyoruz ve sezonu kapatıyoruz. Mandıra taze peyniri benden alıyor. Farklı bir fiyat ekleyip markette kendisi satıyor. Peynir para ediyor ama üreticiden aldığı zaman bu peynir para etmiyor. Bizim sesimizi duymaları lazım. Eğer burada bu kadar eziyeti, zorluğu çekiyorsak peynirin para etmesi lazım, taze peynirin para etmesi lazım, tereyağının para etmesi lazım. Ürünlerimizde hiçbir katkı maddesi yok. Doğal kendi tereyağımız ve tulum peynirimiz. Bu emeği bence göz ardı etmemeleri lazım” ifadeleriyle haksız rekabeti ve sömürüyü gözler önüne serdi.
Yarım Asırlık Yaşam ve Emek
Hayvancılıkla 50 yıldan fazla süredir uğraşan 75 yaşındaki Elif Çelebi de, bu işi çocukluğundan beri yaptığını ve elde ettiği gelirle çocuklarını büyüttüğünü belirtti. Çelebi, “Senede 4-5 çoban tutuyorum. Yaklaşık 500 baştan fazla hayvanım var. Bazı yıllar 6 ton peynir üretiyorum. Yağ yapıp satıyorum. Bu işi yapmak çok iyi ama çok fazla emek veriyorum, çok fazla eziyet görüyorum. Tek başıma yapıyorum bu işi. Sağıyorum, peynir, yağ ve diğer ürünleri yapıyorum. Ben yapıyorum eşim satıyor. Tüm gelirimiz bu işten” diyerek, yaylacılığın kendi hayatlarındaki merkezi rolünü ve bu uğurdaki büyük çabasını aktardı.



