Diyarbakır’da Maden Ocağı Projesine Yürütmeyi Durdurma Kararı: Halkın Haklı Mücadelesi Kazandı
Diyarbakır 1’inci İdare Mahkemesi, Çınar’a bağlı Husikan Mahallesi’nde yapılması planlanan maden ocağı projesi için verilen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) kararının yürütmesini durdurdu. Bu karar, yöre halkının ve sivil toplum örgütlerinin uzun soluklu mücadelesinin bir sonucu olarak öne çıktı.
Oyak Çimento Fabrikası tarafından Çınar ilçesine bağlı kırsal Husikan Mahallesi’nde planlanan pomza maden ocağı projesi için 17 Aralık 2021’de “ÇED gerekli değildir” kararı verilmişti. Bu kararın ardından şirket bölgede ağaç kesimine başlamış, projeye karşı çıkan yöre halkı ise direniş göstermişti.
Projeye karşı Diyarbakır Barosu, Diyarbakır Ekoloji Derneği ve mahalle sakinleri, “ÇED gerekli değildir” kararının iptali ve yürütmesinin durdurulması talebiyle Diyarbakır İdare Mahkemesi’ne dava açtı. Dava dilekçesinde, 24.47 hektarlık ormanlık alanda binlerce ağacın kesileceği, projenin Paris İklim Anlaşması ve Anadolu Bozkır Ekosistemleri İçin İklim Değişikliğine Ekosistem Tabanlı Uyum 2022-2036 Stratejisi’ne aykırı olduğu vurgulanarak yürütmenin durdurulması istendi.
Bilirkişi Raporu Temel Alındı
Diyarbakır 1’inci İdare Mahkemesi, davayı inceleyerek kararını verdi. Mahkeme, 29 Nisan 2026 tarihinde yapılan keşif sonucunda hazırlanan bilirkişi raporunu esas aldı. Raporda ve mahkeme değerlendirmesinde, proje tanıtım dosyasındaki flora ve fauna değerlendirmelerinin olası habitat kaybı konusunda yetersiz olduğu belirtildi. Ayrıca, proje alanının mahalle sakinlerinin kullandığı su deposuna 118 metre mesafede bulunması nedeniyle, iş makinelerinden kaynaklanacak yakıt ve yağ sızıntılarının su kalitesini bozma riski taşıdığı ifade edildi.
Mahkeme, bu durumun içme ve kullanma suyu ile hayvancılıkta kullanılan su kaynaklarını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti. Proje alanının ve çevresinin yöre halkı tarafından hayvancılık amacıyla kullanıldığına değinilirken, tanıtım dosyasındaki hava kalitesi ve gürültü modellemelerinin yeterli olmasına rağmen, hayvancılık faaliyetleri, mera alanları ve yöre halkının doğal kaynak kullanım biçimlerine dair benzer değerlendirmelerin yapılmadığı kaydedildi.
Kararda, ÇED sürecinde fiziksel çevre unsurlarının yanı sıra proje sahası ve etki alanındaki ekonomik ve sosyal faaliyetlerin de dikkate alınması gerektiği vurgulandı. Yöre halkının temel geçim kaynağının hayvancılık olmasına karşın, proje tanıtım dosyasında mera kaybı, otlatma alanlarının daralması, hayvan hareketlerinin azalması ve yem kaynaklarının kısıtlanması gibi hayvancılığı doğrudan etkileyecek hususlarda bir değerlendirme yapılmadığı belirtildi. Ayrıca, proje alanının volkanik yapısı nedeniyle heyelan riski taşıyan bölgelerin koordinatlarının belirlenmediği de mahkeme kararında yer aldı.
Sağlıklı Yaşam Hakkı İhlali Potansiyeli
Kararda, proje alanının tamamının 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında ormanlık alan olduğu belirtildi. Proje tanıtım dosyasında her hektarda ortalama 120 ağacın kesileceği ve kesilen ağaç sayısının beş katının dikileceği ifade edilse de, bu tespitin hangi envanter çalışmasına ve ormancılık kriterlerine dayandığı açıkça belirtilmedi. Sahadaki orman varlığına özgü ölçülebilir ve uygulanabilir hususları içermediği kaydedildi. Flora ve fauna değerlendirmelerinin gözlemsel verilere, literatüre ve dolaylı kaynaklara dayanması, doğrudan proje alanındaki çalışmalara dayanmaması nedeniyle, ekosistemin mevcut durumunu yansıtmadığı vurgulandı.
Gerekçe: Telafisi Güç Zararlar
Mahkeme kararının gerekçesinde, maden ocağı projesinin uygulanması halinde çevrede ve ekosistem dengesi üzerinde oluşabilecek olumsuz etkilerin, Anayasa ile güvence altına alınan sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkının ihlaline yol açabileceği ifade edildi. Bu nedenle, davanın sonuçlanmasına kadar projenin uygulanmasının telafisi güç zararlar doğurabileceği vurgulandı.
Mahkeme Oy Birliğiyle Karar Verdi
Mahkeme, hukuka aykırılığı açık olan söz konusu işlemin uygulanması durumunda telafisi güç zararların ortaya çıkabileceğini belirterek, 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarınca teminat alınmaksızın davanın sonuna kadar yürütmenin durdurulmasına oy birliğiyle ve itiraz yolu kapalı (kesin) olarak karar verdi.



