16 Kasım 2026, Pazartesi İstanbul 15° Parçalı bulutlu
DOLAR 50,3986 %0,05 EURO 55,5491 %-0,02 ALTIN 6.265,94 %-0,23 BORSA 11.856,98 %0,12
Özgür Manşet Yazarlar
Gündem

Sur’da restorasyon krizi: 10 yıldır evlerine dönemeyen aileler muhatap bulamıyor

2 Kasım 2026 08:06

Diyarbakır’ın tarihi Sur ilçesinde 2015-2016 yıllarında ilan edilen sokağa çıkma yasakları sürecinde zarar gören tescilli yapıların restorasyonu 10 yıldır tamamlanmadı. Restorasyon ihalelerini alan birçok firma işi yarıda bırakırken, evlerine dönmek için mücadele eden aileler muhatap bulamıyor.

UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan Sur, binlerce yıllık geçmişe sahip ve birçok medeniyetin izini taşıyor. İlçede uzun yıllardır farklı halklar ve inançlar bir arada yaşıyor.

Yasaklar ve kamulaştırma süreci

Kürt sorununun çözümü için 2013-2015 yılları arasında yürütülen sürecin sonlandırılmasının ardından Sur, sokağa çıkma yasaklarıyla gündeme geldi. İlk yasak 6 Eylül 2015’te ilan edildi. Ardından 13 Eylül, 10 Ekim, 28 Kasım ve 2 Aralık’ta dört ayrı yasak daha ilan edildi. Son yasak Cevat Paşa, Dabanoğlu, Fatihpaşa, Hasırlı, Savaş ve Cemal Yılmaz mahallelerini kapsadı.

11 Aralık 2015’te sokağa çıkma yasağına bir gün ara verildi ve 9 Mart 2016’da “çatışmaların sona erdiği” ilan edildi. Ancak altı mahalleye girişlere 2022’nin sonlarına kadar izin verilmedi. 21 Mart 2016’da 7 bin 714 parselden 6 bin 292 parsel için “acele kamulaştırma” kararı alındı. Karar sonrası kilise, cami, konak ve hamam gibi tescilli tarihi yapıların da aralarında olduğu binlerce yapı yıkıldı.

Yıkılan yapı sayısı ve restorasyon verileri

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği’nin (TMMOB) 2019 tarihli “Yıkılan Kentler Raporu”nda 334’ü tescilli olmak üzere 3 bin 569 yapının yıkıldığı bilgisi yer aldı. Çevre Şehircilik Bakanlığı’nın 21 Temmuz 2020 tarihli verilerinde ise 3 bin 695 yapının yıkıldığı belirtildi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, 31 Temmuz 2026’da DEM Partili Mehmet Kamaç’ın verdiği soru önergesine yanıt vererek 148 hasarlı taşınmazda restorasyon çalışmaları yapıldığını, yıkılmış 25 taşınmaz için de rekonstrüksiyon çalışmalarının yürütüldüğünü kaydetti.

İhaleler yarıda kaldı

Dönemin Başbakanı Ahmet Davutoğlu’nun “Sur’u Toledo yapacağız” açıklamasının ardından yasaklar sonrası bazı mahallelerde “restorasyon ve inşa” çalışmaları başladı. Yerle bir edilen bazı bölgelerde cezaevi mimarisinde tek tip ve tek renk evler inşa edildi.

Tamamen yıkılan ya da hasar gören tescilli yapılar farklı firmalara restorasyon için ihale edildi. Bazı firmalar yüklendikleri işi yıllar sonra tamamlarken, birçok firma işi yarıda bıraktı. Edinilen bilgilere göre 2023’te yaşanan depremin ardından bazı firmalar restorasyon işini yarıda bıraktı. Bazıları artan maliyetler nedeniyle iflas bayrağı çekti, bazıları da aynı gerekçeyle çalışmaları durdurdu. Bu nedenle bazı evlerin restorasyonu yarım kaldı, bazıları kaderine terk edildi. Restore edilen bölümler de sonrasında zarar görmeye başladı.

Restorasyon çalışmalarını sürdüren firmalar da bulunuyor. Ancak teslim tarihinin üzerinden yıllar geçmesine rağmen bu firmaların elindeki yapılar tamamlanmadı. Kale adlı şirketin Gavur Meydanı’nda aldığı restorasyon işinin teslim tarihi 2020 olarak görünüyor. Yapıların bir bölümü tamamlanmış görünse de aradan altı yıl geçmesine rağmen iş bitirilmedi. AYATA Group’un üstlendiği 25 tescilli yapıdaki restorasyon işi de benzer durumda. Yine CCC Yapı’nın Gavur Meydanı’ndaki restorasyon ihalesinin teslim tarihi 2021. Ancak beş yıldır restorasyon tamamlanmadı.

Restorasyonu yarıda kalan ya da tamamen inşa edilmesi gereken onlarca tescilli yapı bulunuyor. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nın (TOKİ) bu yapılar için yeni bir ihale süreci başlatması gerekiyor.

Aileler muhatap arıyor

Bu süreç nedeniyle ailelerin mağduriyeti büyüyor. Çalmadık kapı bırakmayan ailelere yapıların ne zaman teslim edileceği aktarılmıyor. Aileler, bu konuda muhatap bulamamaktan şikayetçi.

Hasırlı Mahallesi’ndeki evinden geriye sadece temeli kalan Ali Aras, “4 aile bu evde kalıyorduk. Çatışmalar başladığında gelinim ve çocukları evde kaldı. Bizim evimizin olduğu bölge çatışmaların olduğu bir yer değildi. Evimiz sapasağlamdı. Burası çatışma alanı değildi” diyerek evinin çatışmalar sonlandıktan sonra yıkıldığına işaret etti.

Evinin tarihi olduğunu ancak tescilinin bulunmadığını aktaran Aras, yasaklardan birkaç yıl sonra Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Müdürlüğü’nden arandığını ve kendisine “Evini istiyorsan evini, yoksa TOKİ’den sana ev vereceğiz” denildiğini paylaştı. Aras, “Evimi istediğimi söyledim. ‘Evinizi yapıp size teslim edeceğiz’ dediler. 500 bin TL borç çıkardılar. Anahtar teslim olana kadar kira yardımı alacağımız söylendi. 1 yıl sonra ‘Sözleşme feshedilmiş. Kimseye ev vermeyecekler’ dendi. ‘Alipaşa’ya git’ dediler. Alipaşa’da birkaç tane küçük yapı kalmıştı. Benim evimin yarısı bile etmiyordu. Kabul etmedim. Öyle kaldı” diye anlattı.

“Ne zararımızı ödediler ne kira yardımı yaptılar” diyen Aras, “Neden bize bu zulmü yapıyorlar ve evimizi vermiyorlar? Parayı kabul etmiyorum, evimi istiyorum” çağrısı yaptı.

İkinci kez göçe zorlandı

Cemal Yılmaz Mahallesi’nde oturan ve 20 yıl muhtarlık yapan Mehmet Topdemir’in tarihi ve tescilli yapısı da yarım bırakılanlardan. Xana Axpar ilçesine bağlı Mezirkê köylerinin 1991 yılında yıkılması üzerine Sur’a yerleştiğini ve 2015 sonrası yeniden göç etmek zorunda kaldığını anlatan Topdemir, “Devlet bizi zorla Sur’dan çıkardı. Bu içinde bulunduğumuz evin içerisinde 4 aile yaşıyorduk. 8 odalı, iki bodrumumuz vardı. O dönem çıkarıldığımızda hiçbir eşyamızı alamadık. Herkes sadece canını kurtarabildi” dedi.

Çatışmalar sonrası da yasağın devam ettiğine dikkati çeken Topdemir, “Kimse evine ya da sokağına giremiyordu. Muhtar olmamdan dolayı kurumlarla ilişkilenebiliyordum. O dönem ‘acil kamulaştırma’ kararı çıkarıldı. Evine bir değer biçiliyordu, kabul etmek zorunda kalıyordun. Senin hesabına parayı yatırıyorlardı, ister al ister alma. Sonra evi yıkıyorlardı. Dava da açamıyordun. Birçok insan evine dönüp yapmak istiyordu. Ona da izin vermediler” diye konuştu.

Muhtarlık yaptığı mahallede 30’a yakın tescilli yapının yer aldığını kaydeden Topdemir, “Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile birkaç ay önce görüştüm. Evlerin neden yapılmadığını sordum. İhale alan müteahhitlerin zarar ettiği için işi yarım bıraktıklarını söyledi. TOKİ’nin yeniden ihale açması gerektiğini söyledi” ifadelerini kullandı.

“Devlet bize verseydi şimdiye kadar çoktan taşınmıştık” diyen Topdemir, “11 yıldır nereye başvurduysak bir çözüm bulunmadı. Evimize gelmek istiyoruz. Sur’dan çıktıktan sonra Rezan’da bir eve yerleştik. Sonra Seyrantepe TOKİ’lere taşındık. O dönemde sadece 3 yıl boyunca bin TL kira yardımı yapıldı. Evlere göre bir kerelik 2 ila 3 bin TL arasında eşya yardımı yapıldı. Sur’un yaşamı çok güzeldi. Mahallede herkes birbirini tanıyordu. Dertlerimizi, üzüntülerimizi, sevinçlerimizi paylaşıyorduk. Mahallemiz bir aile gibiydi. Komünal bir yaşam vardı. Mahalleye yönelik sorunları hep birlikte tartışıp karar alıyorduk. Şimdi sanki açık cezaevinde yaşıyoruz” dedi.

“Cezalandırma yöntemi devrede”

Mimarlar Odası Diyarbakır Şubesi Eşbaşkanı Şerefhan Aydın, Sur’un “kapanmayan bir yara” olduğunu söyledi. Aydın, çatışmalar sonrası yapıların bilinçli bir şekilde tamamlanmadığına işaret ederek, “Burada ciddi bir nüfus vardı. Şu an parmakla sayılabilecek kadar ev var. 3-5 hane dışında pek kimse yok. Bunu bir politikanın sonucu olarak değerlendirmek lazım. Sadece teknik ya da ekonomik sorunlar üzerinden bunu okursak yetersiz kalır” diye kaydetti.

Sur’da “cezalandırma yönteminin” devrede olduğunu söyleyen Aydın, şunları söyledi: “Hem burada yaşayanı evsiz bırakıp sürgün ve göçle terbiye ediyorlar hem de toplumun hafızasına bir müdahale var. Çünkü burası şu an bir yaşam alanından çıkmış, enkaz yığınının olduğu bir bölgeye dönüşmüş. Eskiden burada sokaklar vardı. Çocuklar sokaklarda oynardı. Kadınlar kapı önlerinde sosyal ilişki geliştirirdi. Bu düzen ters yüz edildi. Devlet isterse birkaç ayda buranın tüm restorasyonunu tamamlardı. Ama yapmadı. Ne yaptı? Savaşın bitiminden hemen sonra iş makineleriyle burayı komple yıktı. Onlarca tarihi ve tescilli yapıtı yıktı, nüfusu buradan göçertti. Sonra tarihi yapılarla hesaplaşmaya girişti. Demek ki hesabını alamamış.”

Yaşananları başından bu yana takip ettiklerini ifade eden Aydın, “Bazı yapıların restorasyonu tamamlanmış, bazıları yarım bırakılmış. Süreç çok ağır işliyor. İhale yapılırken birim fiyat üzerinden yapılır ve bir limit belirlenir. O limite kadar eğer restorasyon yapımı biterse biter ama o para yapının tamamlanmasına yetmezse iş orada durur. İkinci ihalenin olması gerek. İkinci ihale yapılmadığı zaman da yapı böyle yarım kalır” dedi.

Aileler gibi kendilerinin de çoğu zaman muhatap bulmakta zorlandıklarını dile getiren Aydın, “Yetkinin bakanlıkta oluşu birçok çalışmayı engelliyor. Dolayısıyla muhatabı da zorlaştırıyor” diye kaydetti.

“Belediyeler yetki için girişimde bulunmalı”

Yerel yönetimlerin de yetki için girişimde bulunması gerektiğini söyleyen Aydın, şöyle devam etti: “Artık belediyeler halkın elinde ve belediyelerin bir nevi artık buraya sahip çıkması gerekiyor. Terk edilmişlik duygusuna müdahale etmesi gerekiyor. Yetki Çevre Şehirciliğe verilmiş ama belediyeler bu yetkinin tekrardan kendilerine verilmesi için tutum göstermesi gerekir. Ama maalesef ‘görmüyorum, duymuyorum, işitmiyorum’ modu var. Bu yaklaşım değişmeli ki hafızamıza ve tarihimize sahip çıkabilelim. Biz meslek örgütü olarak da kendimizi dışında görmüyoruz. Dolayısıyla bir an önce Sur’daki sosyal, toplumsal ve yapısal enkazın kaldırılması noktasında sorumluluk alınmalı.”

KaynakBu haber Mezopotamya Ajansı kaynak alınarak hazırlanmıştır.
Sonraki haber

Amedspor sahasında 6’da 6 yaptı: Eyüpspor’u 5-1 yendi

İlgili haberler

tümü →
0:00 0:00