Sarım Çayı HES Projesine Bilirkişi Engeli: ÇED Kararı Bilimsel Temelden Yoksun

Diyarbakır’ın Lice ve Kulp ile Bingöl’ün Genç ilçelerinin kesişim noktasında bulunan Sarım Çayı üzerinde yapılması planlanan Birsu Hidroelektrik Santrali (HES) projesine karşı yürütülen hukuki mücadelede önemli bir gelişme yaşandı. Proje için verilen ve daha önce yargıya taşınan “ÇED olumlu” kararının ardından hazırlanan bilirkişi raporu, projenin bilimsel ve teknik dayanaktan yoksun olduğunu tescilledi. Raporun ardından ÇED kararının iptali istemiyle yeniden dava açıldı.

Sarım Çayı üzerindeki HES projesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 3 Ocak 2023 tarihinde verilen “ÇED gereksizdir” kararına karşı bölge sakinlerinden Emin Turhallı, Mustafa Özan, Kamil Gündoğan ve Mehmet Özer avukatları aracılığıyla Bingöl İdare Mahkemesi’ne dava açmıştı. Bingöl İdare Mahkemesi, bilirkişi raporu doğrultusunda 14 Mart 2024’te ÇED kararının iptaline hükmetmişti.

Bakanlığın iptal kararına karşı yaptığı temyiz başvurusu üzerine Erzurum 2’nci İdare Mahkemesi iptal kararını bozdu. Dosyanın taşındığı Danıştay 4’üncü Dairesi ise 10 Mart 2025’te Erzurum İdare Mahkemesi’nin kararını bozarak ÇED raporundaki eksik hususların giderilmesini talep etti.

Bozma kararının ardından Bingöl İdare Mahkemesi’ne gönderilen dosya kapsamında 11 Haziran 2026’da bilirkişi keşfi gerçekleştirildi. Orman, inşaat, ziraat, çevre, jeoloji ve maden yüksek mühendisleri ile biyologlardan oluşan 7 kişilik uzman heyetin hazırladığı bilirkişi raporu 11 Ağustos’ta açıklandı. Raporda, projenin ekolojik ve bilimsel verilere aykırı olduğu vurgulanarak HES projesinin uygun olmadığı yönünde görüş bildirildi.

Orman Mühendisliği: Havza Ekolojisi Tehlikede

Raporda yer alan Orman Mühendisliği değerlendirmesinde, projenin büyük bir kısmının ormanlık alanda yer aldığı belirtildi. Tünel sisteminin yüzey tahribatını sınırlandırsa dahi ulaşım yolları, kazı malzemesi depolama alanları, yükleme havuzu ve boru hattı inşaatlarının ciddi bir orman tahribatına yol açacağı ifade edildi. Erozyon ve çığ tehlikelerine karşı önlemlerin yanı sıra bölgedeki yoğun arıcılık faaliyetlerine dair hiçbir taahhüdün ÇED raporunda yer almadığı vurgulanarak, havza ekolojisi yönünden projenin bilimsel ve teknik temellere dayanmadığı kaydedildi.

İnşaat Mühendisliği: Veriler Güvenilir Değil

İnşaat Mühendisliği değerlendirmesinde ise hidrolojik verilerin havza içi ölçümlere dayanmadığı, akış verimi ve debi değerlerinin literatürle uyuşmadığı belirtildi. Bölgenin özellikle haziran-eylül döneminde nehir tipi üretime uygun olmadığı, projenin kurulu gücünün ciddi biçimde sorgulanması gerektiği ifade edilerek ÇED raporunun güvenilir bir temelden uzak olduğu saptandı.

Hidrobiyoloji ve Maden Mühendisliği Raporları: Sucul Yaşam ve Yer Altı Suları Tehdit Altında

Hidrobiyolojik açıdan yapılan incelemede, HES projesinin endemik türlerin korunması, sucul biyolojik çeşitlilik, habitat sürekliliği ve sediment rejimi üzerindeki olası etkilerinin yeterli bilimsel ayrıntıyla ele alınmadığı belirtildi. Maden Mühendisliği değerlendirmesinde ise patlatma faaliyetlerinin yer altı sularına etkilerinin araştırılmadığı, hazır beton ve kırma eleme tesislerinin çevresel etkilerinin bilimsel derinlikten yoksun olduğu ifade edildi.

Tarım ve Jeoloji Raporu: Tarım Alanları ve Hayvancılık Zarar Görecek

Ziraat Mühendisliği görüşünde, kurak dönemlerde tarımsal sulama ve can suyu miktarının yeterliliğinin raporda netleştirilmediği, mera alanlarının korunması ve arıcılık-hayvancılık faaliyetlerine yönelik somut önlemlerin alınmadığı kaydedildi. Jeoloji ve Tünel Mühendisliği değerlendirmesinde de kaya dayanımı ve hidrojeolojik koşullar tam olarak belirlenmeden yapılan patlayıcı hesaplamalarının mühendislik ilkelerine aykırı olduğu vurgulandı.

Bilirkişi Heyetinin Ortak Kanaati

Bilirkişi raporunun genel sonuç bölümünde şu ifadelere yer verildi: “Bu itibarla teknik bilirkişi kurulunun kanaati; dava konusu Birsu HES Projesine ilişkin mevcut ÇED Raporunun; hidrolojik, hidrojeolojik, hidrobiyoloji, çevre, ekolojik, orman, tarım ve havza ekolojisi ile kümülatif etki yönlerinden önemli teknik eksiklikler ve belirsizlikler içerdiği, öngörülen önlem ve taahhütlerin teknik yeterliliğinin bilimsel verilerle ortaya konulamadığı ve bu haliyle 3 Ocak 2023 tarihli ÇED Olumlu kararının yeterli bilimsel ve mühendislik temeline dayanmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.”

Diyarbakır Barosu ve Yurttaşlardan İptal Başvurusu

Uzman heyet tarafından hazırlanan bu kapsamlı bilirkişi raporunun ardından, Diyarbakır Barosu Kent ve Çevre Komisyonu ile projeden etkilenen köylüler, “ÇED olumlu” kararının iptal edilmesi talebiyle yeniden Bingöl İdare Mahkemesi’ne başvurdu.

Bu haber Mezopotamya Ajansı kaynak alınarak hazırlanmıştır.