Gözün 600 milyon yıllık evrimi: Tek gözlü canlıdan insana
Bilim insanları, insan gözünün de aralarında bulunduğu omurgalı canlıların görme sistemine dair yürüttükleri çalışmada çarpıcı sonuçlara ulaştı. Yapılan araştırmalar, modern göz yapısının yaklaşık 600 milyon yıl önce yaşayan ve başının ortasında tek bir gözü bulunan küçük bir canlıdan evrimleşmiş olabileceğini gösteriyor.
Evrimsel kökenlere dair yeni model
İsveç’teki Lund Üniversitesi ile İngiltere’deki Sussex Üniversitesi’nden araştırmacılar, omurgalıların görme sisteminin evrimsel gelişimini inceleyen yeni bir model geliştirdi. Current Biology dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, tüm omurgalıların uzak atalarından biri olan ve yaklaşık 600 milyon yıl önce denizlerde yaşayan solucan benzeri bir canlı, bugünkü görme sisteminin temelini oluşturdu. Araştırmacılar, planktonlarla beslenen bu ilkel canlının başının üst kısmında ışığı algılayan tek bir göze sahip olduğunu saptadı.
İhtiyaca göre şekillenen görme yetisi
Araştırma sonuçları, görme yetisinin canlının yaşam biçimine göre nasıl evrildiğini de ortaya koyuyor. Canlının daha eski atalarında çift göz bulunmasına rağmen, hareketsiz bir yaşam tarzına geçilmesiyle birlikte gelişmiş görme ihtiyacının azaldığı ve çift gözlerin zamanla kaybolduğu belirtiliyor. Ancak ataların yeniden hareketli bir yaşam formuna dönmesiyle, başın ortasındaki ışığa duyarlı hücreler ve sinir ağları yeniden şekillenerek bugünkü omurgalıların çift göz yapısını oluşturdu.
Retinanın kökeni beyne dayanıyor
İnsanların da dahil olduğu omurgalılarda görüntünün algılandığı retina tabakasının, embriyonun gelişimi sırasında beynin bir uzantısı olarak oluştuğu vurgulanıyor. Bu durum, böcek ve kalamar gibi omurgasız canlılarda göz yapısının deri dokusundan gelişmesiyle büyük bir farklılık gösteriyor.
Araştırmacılar, milyonlarca yıl önceki o tek gözün kalıntılarının günümüzde insan beynindeki epifiz bezinde bulunabileceğine dikkat çekiyor. Işık ve karanlık döngüsünü algılayarak uyku düzenini sağlayan melatonin hormonunu salgılayan epifiz bezinin, bu evrimsel sürecin bir mirası olduğu düşünülüyor.



