Diyarbakır 1’inci İdare Mahkemesi, Çınar ilçesine bağlı kırsal Husikan Mahallesi’nde Oyak Çimento Fabrikası tarafından planlanan 4’üncü grup pomza maden ocağı için verilen ‘ÇED gerekli değildir’ kararını iptal etti. Mahkeme, projenin su kaynakları, orman ekosistemi, otlatma alanları ve heyelan riski üzerindeki etkilerine ilişkin bilirkişi tespitlerini dikkate alarak işlemde hukuka uyarlık bulunmadığına hükmetti.
Diyarbakır Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, 17 Aralık 2021 tarihinde söz konusu maden ocağı için ‘ÇED gerekli değildir’ kararı vermişti. Diyarbakır Barosu, Diyarbakır Ekoloji Derneği ve mahalle sakinleri, kararın yürütmesinin durdurulması ve iptali istemiyle Diyarbakır İdare Mahkemesi’ne dava açtı. Mahkeme Eylül ayında yürütmeyi durdurdu; 16 Ekim’de ise ‘ÇED gerekli değildir’ kararını iptal etti.
Arka plan
Kararda yer verilen bilirkişi raporuna göre proje alanı, orman ekosistemi, doğal otlatma alanları, yaban hayatı, su kaynakları ve kırsal yaşam alanlarıyla bütünleşik bir ekolojik sistem oluşturuyor. Raporda, proje tanıtım dosyasındaki flora ve fauna değerlendirmelerinin habitat kaybı riskini açıklamakta yetersiz kaldığı belirtildi.
Proje alanının Husikan Mahallesi sakinlerinin kullandığı su deposuna yaklaşık 118 metre mesafede bulunduğu kaydedildi. İş makinelerinden kaynaklanabilecek yakıt ve yağ sızıntılarının su kalitesini bozma riski taşıdığı, içme ve kullanma suyu ile hayvancılıkta kullanılan su kaynaklarının olumsuz etkilenebileceği vurgulandı. Dosyada yer altı su seviyesi, akifer özellikleri, debi ve koordinat bilgilerinin bulunmadığı; kazı, bitkisel toprağın kaldırılması ve personel kaynaklı atıkların yüzey akışını, toz ve erozyon dengesini etkileyebileceği ifade edildi.
Kararda ayrıca heyelan riski taşıyan alanların koordinatlarıyla belirlenmediği, açık ocak işletmeciliği ve basamaklı kazı nedeniyle kaya düşmesi ile sınırlı kütle hareketleri olasılığı bulunduğu belirtildi. Ormanlık alanda her hektarda ortalama 120 ağacın kesileceği ve kesilen ağaç sayısının beş katı kadar fidan dikileceği yönündeki taahhütlerin ise hangi envanter ve ölçüme dayandığının açık olmadığı kaydedildi. Mahkeme, fidan dikimine dayalı rehabilitasyonun meşe ekosistemini kısa veya orta vadede yeniden oluşturmaya yetmeyeceğini, çevresel taahhütlerin genel ve soyut kaldığını değerlendirdi.
Bilirkişi raporunda proje alanının, Çömçeli Mahallesi’ndeki küçükbaş ve büyükbaş hayvan varlığı için doğal mera niteliğinde olduğu ve yöre halkının hayvanlarını otlatabildiği tek uygun alan olduğu belirtildi. Bölgenin kayalık yapısı nedeniyle alternatif otlatma alanı bulunmadığı, dosyada bu konuda fayda-maliyet analizi veya sosyal etki değerlendirmesi yapılmadığı ifade edildi. Mahkeme, projenin hayvancılık üzerindeki etkisinin ele alınmadığı ve öngörülen önlemlerin olumsuz çevresel etkileri en aza indirmede yeterli olmadığı sonucuna vardı. Mahkeme, proje tanıtım dosyasındaki eksikliklerin tekil ve giderilebilir mahiyette olmadığını belirterek işlemi iptal etti.
Ne anlama geliyor
Bu kararla birlikte Oyak Çimento Fabrikası’nın planladığı pomza madeni için verilen ‘ÇED gerekli değildir’ kararı yargı denetiminden geçememiş oldu. Karar, maden sahasının çevresel ve sosyal etkilerinin daha ayrıntılı biçimde ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
Husikan Mahallesi sakinleri, su kaynakları ve otlatma alanları açısından doğrudan etkilenen taraf konumunda. Mahkeme kararı, bölgede madencilik faaliyetine karşı hukuki mücadelede çevresel etki değerlendirmesinin eksikliklerinin gözetileceğini gösteriyor.
Şimdi projenin akıbeti açısından kararın taraflarca nasıl uygulanacağı ve olası kanun yollarına başvurulup başvurulmayacağı belirleyici olacak. Oyak Çimento veya Diyarbakır Valiliği’nden karara ilişkin açıklama yapılmadı.
Kaynak Bu haber Mezopotamya Ajansı kaynak alınarak hazırlanmıştır.