Dersim’de Barış Anıtı ‘Quncik’: Gelenekten Uzaklaşan Toplumsal Hafıza Üzerine Bir Değerlendirme
Dersim’in Pertek (Pertâg) ilçesine bağlı Kürmeş köyünde bulunan ve Alevilerin toplumsal sorunlara çözüm bulma, barışı sağlama mekanı olarak tanımlanan ‘Barış Anıtı’ olarak bilinen ‘Quncik’, günümüzde gelenekten uzaklaşmaya dair önemli bir tartışmayı da beraberinde getiriyor.
Şıx Çoban Ocağından Pir İbrahim Kete, Aleviliğin rızalık temelinde gelişen ocak sisteminin toplumsal sorunların çözümünde, barışın tesis edilmesinde ve zalime karşı duruşta önemli bir rol üstlendiğini hatırlatarak, günümüzde bu değerlerden giderek uzaklaşıldığını belirtti.
Barışın Toplumsallaşmasına Işık Tutan Bir Mekan
Pir, talip ve mürşidin karşılıklı ikrar ve rızalıkla sorunlarını toplumsal bir mutabakatla çözdüğü Alevi toplumunun bu sistemi, barışın toplumsallaşmasına da ışık tutuyor. Bu yansımalardan biri de Pertek’in Kürmeş köyündeki ‘Barış Anıtı/Qunçik’ olarak karşımıza çıkıyor.
‘Quncik’in Kökeni ve Barış Mesajı
Alevilik inancında pirlerin toplumsal sorunlara çözüm bulma ve barış sağlama yöntemi olarak yol gösteren ‘Barış Anıtı’ veya ‘Quncik’, Kürmeş köylüleri için kutsal bir mekan olarak biliniyor. Rivayete göre yaklaşık 200 yıl önce Ağuçan ocağı soyundan gelen Aziz Dede’nin köye ziyareti sırasında yaşanan bir olay, bu anıtın doğuşuna vesile olmuş. Köylüler arasında herhangi bir anlaşmazlık yaşandığında mahkemeye gitmek yerine, bu alana gelerek taşı öpmeleri ve bir taş daha koymaları istenmiş. Ağuçan ocağına havale edilerek sorunların çözülmesi öğütlenmiş. Bu gelenek zamanla taşların birikmesiyle bugünkü ‘Barış Anıtı’nı oluşturmuş.
Gelenekten Uzaklaşma Endişesi
Kürmeş köyünden Fatma Güneri, anlattığı ‘Quncik’ hikayesinin günümüzde yaşanmadığını dile getirerek, göçler ve zamanın etkisiyle toplumsal bağların zayıfladığını ifade etti. Sorunların eskisi gibi iç barışla çözülmek yerine mahkemelere taşındığını belirten Güneri, barışın mahkeme kapılarında aranmaması gerektiğini vurguladı.
Zulme Karşı Hakkaniyetli Yöntemler
Pir İbrahim Kete, Alevi toplumunun tarih boyunca hak ve özgürlükler konusunda sesinin duyulmadığını ancak sorunlarını zulmedenlerin yöntemleriyle değil, hakkaniyetle çözdüğünü söyledi. Eskiden ocak pirlerinin topladığı sorunları, taliplerin evlerinde bir araya gelerek rızalıkla çözdüğünü anlatan Kete, bu sistemin günümüzde zayıfladığını belirtti. Kete, ‘Bu hakkın sopasıdır’ diyerek ortaya bırakılan bir çubuğun ve kadının yazmasının toplumsal değerleri ve hakkaniyeti temsil ettiğini hatırlattı.
Cemevleri ve İnancın Yozlaşması
Kete, günümüzde Aleviliğin temel hakikatlerinden uzaklaşıldığını, inancın sembolik bir hale geldiğini ifade etti. Cemevlerinin varlığına karşı olmadıklarını ancak bazı yaklaşımların Aleviliğe zarar verdiğini savundu. Herkesin kendi çıkarları doğrultusunda bir Alevilik anlayışı geliştirmeye çalıştığını, bu durumun inancın ve Aleviliğin özünden uzaklaşılmasına neden olduğunu söyledi.
Aleviliğin Temel İlkesi: İnsanlık ve Barış
Alevilerin temel ilkesinin insanlık, barış ve bir araya gelmek olduğunu vurgulayan Kete, sorunların çözümünde ve insanları bir araya getirmede hakikate bağlı kalmanın önemine işaret etti. Hacı Bektaşi Veli’nin deyişiyle ‘Kendinde ara’ diyerek içsel arayışın önemini belirten Kete, asimilasyon, hırs, ihanet, düşkünlük ve güce tapma gibi olguların Alevilik hakikatine aykırı olduğunu söyledi. Kete, eğer öz ve hakikate dönüş olursa Alevilerin günümüzdeki toplumsal süreçlerin asli unsurları olabileceğini belirtti.



