İzmir’de ‘İkinci Yüzyılda Demokratik Dönüşüm’ Konferansı: Otoriter Rejime Karşı Ortak Mücadele Çağrısı
İzmir’de düzenlenen “İkinci yüzyılda cumhuriyetin ve toplumun demokratik dönüşümü” başlıklı konferans, otoriter rejimin baskısı altındaki farklı toplumsal kesimlerin bir arada mücadelesiyle demokratik dönüşümün sağlanabileceği mesajını verdi.
Sosyoloji Dükkanı Derneği, İzmir Barış Forumu, Gençlik Örgütleri Forumu (GOFOR) ve 27 çağrıcının katkılarıyla İzmir Barosu’nda gerçekleşen konferans, sosyologlar Ferhat Kentel ve Türkan Aslan Ağaç’ın açılış konuşmalarıyla başladı ve dört oturumda tamamlandı.
Konferansın ilk oturumu olan “1. Yüzyıldan 2. Yüzyıla Cumhuriyet’in Otoriter Sürekliliği ve 12 Eylül” başlığı altında, 12 Eylül askeri darbesinin etkileri ve cumhuriyetin otoriter karakterinin nasıl demokratikleşebileceği konuları ele alındı.
Ardından, “Demokratik Dönüşümde Yerelin Gücü: Kentler, Hafıza ve Yeni Toplumsallıklar” başlıklı ikinci oturumda önemli tartışmalar yürütüldü. Ekolojist Avukat Arif Ali Cangı, ekoloji mücadelesinin kent ve toplumsal mücadele üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Bergama altın madeni mücadelesinin iktidarı kaygılandırdığını belirten Cangı, demokratikleşmenin aynı zamanda ekolojist bir nitelik taşıması gerektiğini vurguladı. Cangı, bölgedeki ekolojik yıkımın süreçle birlikte arttığını gözlemlediklerini ifade ederek, “Demokratikleşme sürecinin bu yıkımın önünü açmasına izin vermemeliyiz. Yeni dönemde hak ve hizmetlere yaklaşımda demokrasi ve eşitliğin konuşulması, suyun demokrasisinin sağlanması gerekiyor” dedi.
Ekoloji Mücadelesi Kamusal Alan Yaratıyor
Akademisyen Hayriye Özen ise 1990’lardan bu yana yüzlerce yerel ekoloji mücadelesi verildiğini aktardı. Bu mücadelelerin, mevcut siyasal yapının bu tür taleplere ne denli kapalı olduğunun bir göstergesi olduğunu kaydeden Özen, aynı zamanda umut verici bir tablo çizdiğini belirtti. Özen, siyasetin kapalı kaldığı alanlarda yerelde mücadelelerin filizlendiğini ve demokratik kapasite ürettiğini vurguladı. Bu hareketlerin başlangıçta münferit projelere karşı doğsa da, kısa sürede katılımcıların ‘Geçim kaynaklarımı etkileyecek bu kararı kim verdi?’, ‘İktidar kime karşı sorumlu?’ gibi sorular sormaya başladığını ifade etti. Özen, bu soruların soruldukça demokrasi alanına girildiğini ve bu mücadelelerin demokrasi mücadelelerine dönüştüğünü dile getirdi.
Özen, bu mücadelelerde yerel halkın bilgisiz olduğu veya manipüle edildiği yönündeki tutumlara değindi. Bir köylünün ‘Bu jeotermal buraya geldiğinden beri incirimiz kuruyor’ dediğinde, kendisine dayatılan ‘Çevreye zarar vermez’ bilgisini sorguladığını belirtti. Deneyimle ortaya çıkan bilginin dikkate alınması gerektiğini savunan Özen, kendisini siyasal bir aktör olarak görmeyen kesimlerin zamanla siyasal aktörlere dönüştüğüne işaret etti. Yerelin içindeki toplumsal eşitsizlikler ve çatışmalara dikkat çeken Özen, ekolojik yıkımın özellikle kadınlar ve küçük çiftçiler üzerinde çok daha ağır sonuçlar doğurduğunu söyledi. Arazisi zarar gören küçük çiftçinin proleterleşme dışında çaresi kalmazken, kadınlar için bu alternatifin bile olmadığını, kadınların her şeyini kaybettiğini vurguladı. Bu mücadelelerin kamusal alanlar yarattığını ve demokratik birikime katkı sağladığını belirten Özen, böylelikle bir mücadele hafızasının ve eylem repertuvarının oluştuğunu, bunun kısa vadede bir projeyi durdurmasa bile demokratik birikim yaratmak adına büyük önem taşıdığını ifade etti.
Çoğulcu Demokrasi mi, Çoğunluğun Demokrasisi mi?
İzmir Kent Konseyleri Başkanı Özgür Topaç, demokrasi algısına ilişkin önemli sorular yöneltti. Topaç, “Demokrasiden anladığımız seçimlerde kimin ne kadar oy aldığıdır. Oysa bizim ‘kim kazandı, kiminle yönetecek’, ‘Alınan kararlara halk dahil edilecek mi?’ diye sormamız gerekirdi. Demokrasiyi çoğulcu mu, yoksa çoğunluğun demokrasisi olarak mı algılıyoruz? Çoğunluğun demokrasisi hukuki ve kurumsal baskılarla her şeyi tek tipleştiriyor. Oysa bizim istediğimiz demokrasi bu değildi. Farklı insanlar da fikirlerini ifade edebilsin, eleştiriler saygıyla karşılansın istiyorduk. Herhangi bir ortak karar alma mekanizması da göremiyoruz. Kent hakkı, katılımcılığı ve kapsayıcılığı içerir. Bunu yaparken ortak akıl metodunu kullanmak gerekir. Ortak akıl, birbirimizi dinlemek, bilgileri paylaşmak, beraber çözüm üretmek ve hareket etmek anlamına geliyor. Yerel demokrasiden bahsediyorsak bunu ortaya çıkarmak zorundayız. Bunları yaparsak gündelik hayatta yerel demokraside büyük kazanımlar elde edebiliriz” şeklinde konuştu.
İzmir’in Tarihsel Mirası ve Bellek
Oturumda son olarak konuşan Mimar-Yazar Talat Ulusoy, İzmir’in tarihsel belleğine dikkat çekti. Ulusoy, “İzmir’de dil yasağı 1926’da Yahudiler üzerinden başlar. Fuarın 9 Eylül girişinde bir heykel vardır. Nal ve 3 at başı var. Bu alanın enkazlarının kaldırılmasında ölen atlar için yapıldı. Buranın enkazı 1935’e kadar kalmıştır, yangın yeridir ve bütün İzmir bunu seyretmiştir. Buradaki yangında çok ölen olmuştur. Ölü sayısının 180 bin olduğu söylenir. Bu at heykelinin yanında yangında ölen Hristiyanların ve enkaz kaldırılması sırasında ölen amelelerin heykelini yaptırabilirsek iyi bir iş yapmış oluruz” ifadelerini kullandı.
Gençler Geleceğin Değil, Bugünün Özneleri
Üçüncü oturum olan “İkinci Yüzyılın Özneleri: Gençlik, Demokrasi ve Yeni Yaşam Arayışları”nda ilk sözü alan Özgürlük için Hukukçular Derneği İzmir Şubesi Yöneticisi Nehir Bilece, gençlerin sadece geleceğin taşıyıcıları değil, bugünün özneleri olduğunu vurguladı. Gençlerin bugün nasıl bir hayat yaşadığına bakılması gerektiğini belirten Bilece, “Gelecek tahayyülü bugünden bağımsız değildir. Yaşanan belirsizlik egemenlerin kontrolünü arttırıyor. Gençler kimliğiyle toplumda yer edinebilecek mi? İş bulabilecek mi? Geçinebilecek mi? Bunların cevabı belirsiz. Türkiye’de ilk yüzyılda tekçi bir paradigma ile tamamlandı. Katliamlara, otoriter rejimlerin sürekliliğine yol açtı. Halklar milliyetçilik politikaları üzerinden yoksulluğa mahkum bırakıldı. Gençlerin susturulma çabaları ilk yüzyılın politikalarındandı. Gençlerin siyasal alanda örgütlenmesinin önüne geçildi. Yargının gençler üzerindeki politikalarını saymakla bitiremeyiz. Demokrasi, gençlerin düşüncesini korkmadan söyleyebilmesi, Kürt gencinin kimliğini saklamak zorunda hissetmemesi, iradesine saygı gösterilmesidir. Bunların karşısında kimsenin daha az yurttaş sayılmamasıdır. Kürt gençleri için cumhuriyetin ilk yüzyılı göç politikaları ve büyük şehirlerde yaşadığı ayrımcılıkla geçen bir dönem. Bazen okul bazen iş ortamında dışlanmamak adına dillerini kamusal alanda konuşma veya kendilerini izole etme gibi başa çıkma stratejileri geliştirdi. Gençlerin gelecek beklentisini buradan konuşmak gerekiyor” değerlendirmesinde bulundu.
Gençler Eşit Yurttaşlık İstiyor
Gençlik Örgütleri Forumu Genel Koordinatörü Hasan Oğuzhan, “Gençlerin dışarıda bırakıldığı bir toplumsal uzlaşma sürecini desteklemiyoruz. Bu sürecin ortaya çıkmasının sebebi zaten gençlerin ölmesi. Nasıl gençler dışarıda bırakılır? Uzun vadede bu süreci yaşatacak olan bizleriz. İktidar bunun başarılı olmasını istiyorsa gençleri dahil etmek zorunda. Yaptığımız araştırmaya göre gençlerin yüzde 80’i kendini Türkiye’ye ait hissediyor. Hala umutları olduğunu gösteriyor. Türk ve Kürt gençleri arasındaki fark yüzde 2 düzeyinde. Gençler hala aynı aidiyeti paylaşıyor. Gençlerin yüzde 70’i toplumsal barışın mümkün olduğuna inanıyor. Türkiye’nin en büyük derdinin milli güvenlik olduğunu söyleyenlerin oranı yüzde 1,8. Gençler meseleyi eşit yurttaşlık olarak ele alıyor” dedi.
19 Mart Eylemleri Araştırması ve Algılar
Hakikat Adalet Hafıza Merkezi’nden Jiyan Andiç, 19 Mart sonrası Saraçhane’deki eylemlere katılan gençlerle yaptığı bir araştırmanın sonuçlarını paylaştı. Andiç, gençler açısından Saraçhane boyunca Gezi eylemlerinin bir referans noktası olduğunu vurguladı. Bazı katılımcıların polis ve devletle ilişkilerdeki kırılmanın Gezi döneminde gerçekleştiğini belirttiğini aktaran Andiç, “Anlatılarında devlet şiddetinin tarihsel sürekliliğinden çok, Türk muhalefetine yöneldiği andan itibaren ele alınıyordu. Katılımcılar Kürtlere yönelik baskılardan habersiz değildi fakat bunu bugünle birlikte bir bütün olarak düşünmüyordu. Geçmişle bağı kopuk olan bir mağduriyet dili gerçeği görünmez kılabilir. Devlet şiddeti uzun zamandır var gibi değil, artık hepimiz için tehlikeli algısı üzerinden işliyor” ifadelerini kullandı.
Toplumda Tehdit Algısı Yaratılıyor
Oturumda son olarak konuşan Barış için LGBTİ+ İnisiyatifi’nden Rojda Berent, toplumsal eşitsizliğin zaten var olduğu bir ortamda LGBTİ+ bireylerin daha fazla eşitsizlik yaşadığını dile getirdi. Aileden sokağa kadar kendileri olamadıkları, saldırının hedefi oldukları durumlar yaşandığını belirten Berent, “Varlığımız yargı paketleriyle ve söylemlerle topluma yönelik tehdit ve düşman gibi kuruluyor. Savaş ve militarizm kendi olarak var olabileceğimiz bir hayatı etkiliyor. Erkek olmadığımız için toplumun daha fazla dışına atılıyoruz. Karşı karşıya olduğumuz şey sadece bize kötü davranılması değil, ‘Siz bu toplumun parçası mısınız?’ diye sorulması. Evet, biz toplumun parçasıyız” diye konuştu.
Farklı Kesimlerden Sesler Ortak Gelecek İçin Buluştu
Konferans, “Forum: Cumhuriyetin ve Toplumun Demokratikleşmesi: Farklı Sesler, Ortak Gelecekler” konulu oturumla sona erdi. Bu bölümde Barış Annesi Peyruze Kurt, kadın hakları aktivisti Ardıl Çeşme, Roman hakları aktivisti Elmas Köçkün, Dev Maden-Sen Yöneticisi Haluk Özsoy, Mülteci hakları savunucuları Mete Hüsünbeyi ve Yalçın Yanık, Birlik Vakfı’ndan Nazmi Kalyoncu, 20 Kasım Nefret Suçlarıyla Mücadele Derneği üyesi Özen Sarıoğlan ve Alevi Bektaşi Federasyonu Başkanı Mustafa Aslan konuşma yaparak görüşlerini paylaştı.



