Diyarbakır’ın Kadim Mirası Amini Kalesi, İhmal ve Tahribatla Yıkıma Sürükleniyor
Diyarbakır’ın Eğil ilçesinde, Dicle Nehri’nin iki kolunun birleştiği kayalık alanda bulunan ve 1’inci Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescilli Amini Kalesi, tarihi ve kültürel mirasıyla eşsiz bir değer taşıyor. Ancak kalenin taşlarının çalınması ve genel bakımsızlık, bu kadim mirasın yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmasına neden oluyor.
Mağaraları, kaya mezarları, su yapıları ve sarnıçlarıyla çok katmanlı bir tarihi barındıran Amini Kalesi, ‘Amini’, ‘Yamani’ ve ‘Zişat’ gibi farklı isimlerle anılıyor. Üç tarafı sarp kayalıklarla çevrili stratejik konumu nedeniyle geçmişte Dicle Vadisi’ndeki geçişlerin kontrolünde önemli bir rol oynayan kale, yerel anlatılara göre fermanlar döneminde saldırılardan kaçan Ermenilerin sığındığı mağaralara da ev sahipliği yapmış. Tüm bu zenginliğe rağmen, 1’inci Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescilli olmasına rağmen bölgenin yeterince korunmaması, tarihi mirasın her geçen gün biraz daha yok olma riskini artırıyor.
Bilimsel İnceleme ve Koruma Eksikliği
Kalenin inşa tarihi, yapanlar ve kullanım amacı gibi temel bilgilere dair bilimsel araştırmaların yetersizliği dikkat çekiyor. Alanın tarihi ve kültürel niteliğine rağmen bugüne kadar kapsamlı arkeolojik incelemeler ve koruma çalışmalarının yürütülmemesi, kalenin geçmişine dair birçok önemli sorunun yanıtsız kalmasına yol açıyor.
Mağaralarda Kaybolan Tarihin İzleri
1’inci Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescillenen Amini Kalesi, bugün fiilen yok oluşla yüz yüze. Kale ve çevresindeki tarihi yapıların mevcut durumunda, sit alanı statüsüne rağmen yeterli koruma ve denetim sağlanmıyor. Mağaraların düzenli izlenmemesi, kaya mezarlarının belgelenmemesi, kapsamlı arkeolojik araştırmaların yapılmaması ve tahribatın önlenememesi, binlerce yıllık geçmişin izlerinin her geçen gün silinmesine neden oluyor.
Kalenin 1’inci Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak tescillenmiş olması, tek başına koruma için yeterli bir önlem teşkil etmiyor. Alanın düzenli olarak denetlenmesi, mevcut yapıların belgelenmesi, arkeolojik çalışmaların yürütülmesi ve tahribatın önlenmesine yönelik somut koruma tedbirlerinin ivedilikle hayata geçirilmesi gerekiyor. Aksi takdirde Amini Kalesi ve çevresindeki tarihi kalıntılar, korunması gereken bir kültürel miras olmaktan çıkarak, yalnızca geçmişten kalan silik izlere dönüşme tehlikesiyle karşı karşıya kalacak.
Dönüşü Olmayan Tahribatın Ayak Sesleri
Amini Kalesi’nde oluşturulan 2,4 kilometrelik parkur alanı, kalenin doğal ve tarihi dokusu açısından ciddi riskleri beraberinde getiriyor. Ziyaretçi hareketliliğinin kontrolsüz biçimde artması ve alanın yeterince korunmaması, hem arkeolojik kalıntıların hem de doğal yapının zarar görmesine neden oluyor. Ziyaretçilerin bıraktığı çöpler, bölgenin avcılık amacıyla kullanılması ve kalenin özgün yapısında kullanılan çok sayıda değerli taşın geçmişte çevredeki evlerin yapımında kullanılmak üzere sökülmesi, tarihi alanın karşı karşıya bulunduğu tehdidin boyutunu gözler önüne seriyor. Binlerce yıllık geçmişe tanıklık eden kale ve çevresindeki mağaralar, kaya mezarları ve diğer tarihi kalıntılar, gerekli koruma önlemleri alınmadığı takdirde geri dönüşü olmayan bir tahribatla yüzleşebilir.



