DEM Partili Bartın’dan bütçe eleştirisi: Savaş sanayisi kalkınma modeli gibi sunuluyor
Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile bağlı kuruluşların 2027 bütçe görüşmeleri sürüyor. Bakan Mehmet Fatih Kacır’ın sunumuyla başlayan oturumda Yeni Parti Manisa Milletvekili Ahmet Vehbi Bakıroğlu ve DEM Parti Hakkari Milletvekili Öznur Bartın söz aldı.
Bakanlık sunumu ve bütçe rakamları
Kacır, sunumunda Türkiye’nin sanayi alanında rekorlar kırdığını öne sürdü. Yıllık ihracatın 283,7 milyar dolara çıktığını, yüksek ve orta-yüksek teknolojili ihracatın payının yüzde 44,2’ye ulaştığını belirten Kacır, Sanayi Alanları Master Planı ile planlı sanayi alanlarının 350 bin hektara çıkarılacağını, Samsun-Mersin ve Sivas-Iğdır gibi koridorların oluşturulacağını ve bu projeler kapsamında 53 milyar TL kaynak ayrılacağını ifade etti.
Bakıroğlu: Her 100 TL’nin 9 TL’si doğrudan yatırıma
Sunumun ardından söz alan Bakıroğlu, bakanlık bütçesinde her 100 TL’nin yalnızca 9 TL’sinin doğrudan yatırıma gittiğini söyledi. Bakıroğlu, geri kalan paranın 55 TL’sinin cari transferlere ayrıldığını ve cari transferlerin 136,5 milyar TL olduğunu hatırlattı. Ödenen borcun 32,4 milyar TL olduğunu ve sermaye transferlerinin 49,9 milyar TL olarak belirlendiğini belirten Bakıroğlu, sermaye giderlerinde kâğıt üzerinde yüzde 209 artış olduğuna dikkat çekti. Söz konusu artışın 7 milyar TL’den 21,7 milyar TL’ye ulaştığını söyleyen Bakıroğlu, gider ve bütçe kalemlerinin sonuçlarının somut biçimde sorgulanması gerektiğini ifade etti.
Bakıroğlu, “Borç verme ödeneği kimlere, hangi koşullarda verilecek? Kaç yeni fabrika kurulacak, kaç işletmenin kapasitesi artacak, ithalata bağımlılık ne kadar azalacak, kaç genç iş bulacak?” sorularını yöneltti.
Bartın: Bütçe bir tercih belgesi
Milletvekillerine dağıtılan bütçe cetvelinin yalnızca bir ödenek cetveli olmadığını, ülkenin kaynaklarının kimler için, hangi coğrafyalarda ve hangi amaçlarla kullanılacağını gösteren bir tercih belgesi olduğunu belirten Öznur Bartın, “Mesele yalnızca ne kadar büyüdüğümüz değil, kimin büyüdüğü, kimin emeğinin karşılığını aldığı ve hangi kentlerin bu ülkenin ortak refahından mahrum bırakıldığıdır” dedi.
Bartın, Türkiye’de yaşananı basitçe bölgeler arası gelişmişlik farkı diye tarif etmenin, bu farkı yaratan tarihsel ve siyasal tercihleri görünmez kılacağını savundu. Bartın, merkeziyetçi, güvenlikçi ve sermayeyi belli merkezlerde yoğunlaştıran politikaların bölgeyi geri bıraktığını ifade etti.
Kentler arası gelişmişlik uçurumu
Bakanlığın 2025 raporuna atıfta bulunan Bartın, rapora göre İstanbul’un 1, Ankara’nın 2, İzmir’in 3’üncü sırada olduğunu; Hakkari’nin 81 il içerisinde 77’nci, Şırnak’ın 78, Şanlıurfa’nın 79, Muş’un 80, Ağrı’nın 81’inci sırada bulunduğunu söyledi. Diyarbakır, Batman, Mardin, Van ve Bitlis’te de durumun farklı olmadığını belirten Bartın, en alt gelişmişlik kademesindeki 17 ilin 16’sının Kürt nüfusun yoğun olduğu kentlerde yer aldığını ifade etti. Bartın, Hakkari’nin rekabetçi ve yenilikçi kapasitede ve yaşam kapasitesinde de 81’inci sırada olduğunu aktardı.
TÜİK’in 2024 il bazındaki verilerinin de aynı uçurumu gösterdiğini belirten Bartın, İstanbul’daki kişi başına üretimin Van, Ağrı ve Şanlıurfa’nın yaklaşık dört katı olduğunu söyledi. Bartın, Muş, Bitlis ve Hakkari’nin oluşturduğu bölgenin 26 bölge içinde 25’inci, Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt’in bulunduğu bölgenin 23’üncü, Diyarbakır ve Şanlıurfa’nın bulunduğu bölgenin 24’üncü sırada olduğunu ifade etti.
Kayyum ve yerel demokrasi eleştirisi
Bartın, bölgede yaşanan geri bırakılmışlığın tarihsel bir anlam taşıdığını belirterek Şark Islahat Planı’ndan umumi müfettişliklere uzanan güvenlikçi yönetim çizgisinin bölgeyi üretim ve refah alanı olarak değil denetlenecek bir saha olarak ele aldığını savundu. Kayyum uygulamalarının bu anlayışın yerel demokrasiye yansıyan biçimi olduğunu söyleyen Bartın, Hakkari’de 3 Haziran 2024’te seçilmiş belediye eşbaşkanlarının görevden uzaklaştırılması ve belediyeye kayyum atanmasının yalnızca seçme ve seçilme hakkına müdahale olmadığını ifade etti. Bartın, kentin bütçesi, hizmet öncelikleri ve kalkınma kararları üzerinde halkın söz hakkının da ortadan kaldırıldığını belirtti.
Kürt meselesindeki çözümsüzlüğün bu eşitsizlikten ayrı düşünülemeyeceğini vurgulayan Bartın, Kürtçe’nin kamusal hizmetlerde ve yerel kurumlarda kullanılmasının önündeki engellerin, ana dilde eğitim hakkının tanınmamasının halkın kendi yaşamına ve üretim süreçlerine eşit katılımını sınırlandırdığını söyledi. Bartın, “Dilini kamusal alanda yaşatamayan, eğitimini kendi ana dilinde alamayan bir toplumun bilgiye, teknolojiye ve ekonomik yaşama eşit erişiminden söz edilemez” dedi.
Savunma harcamaları sanayi bütçesinin 6,2 katı
Bütçe rakamlarını değerlendiren Bartın, 2027 teklifinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na 248 milyar 830 milyon lira ayrılırken Savunma Bakanlığı’na 1 trilyon 532 milyar 647 milyon lira ayrıldığını belirtti. Bartın, Savunma Bakanlığı’nın doğrudan bütçesinin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesinin 6,2 katı olduğunu söyledi. Milli Savunma Bakanlığı ödeneğinin 2026’ya göre yüzde 86,2 artırıldığını, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ödeneğindeki artışın ise yüzde 40,6 olduğunu ifade etti.
Program bütçesindeki tabloyu çarpıcı bulan Bartın, sanayinin geliştirilmesi, üretim ve yatırımların desteklenmesi programına 246 milyar 740 milyon lira, bölgesel kalkınma programına 9 milyar 931 milyon lira ayrıldığını söyledi. Bartın, Ulusal Savunma ve Güvenlik programının ödeneğinin bölgesel kalkınma programına ayrılan kaynağın yaklaşık 220 katı olduğunu belirtti.
Silah ihracatı ve sivil kayıplar
Savunma harcamalarının GSYH’ye oranının yükseldiğini, SIPRI verilerine göre Türkiye’nin 2025’te 30 milyar dolarlık askeri harcamayla dünyada 18’inci sırada olduğunu ve bu tutarın 2016’ya göre yüzde 94 arttığını hatırlatan Bartın, savunma ve havacılık ihracatının 2025’te hizmet ihracatı dahil 10,54 milyar dolara ulaştığını söyledi. Bartın, “İktidar bu rakamları milli gurur propagandasına dönüştürüyor. Oysa savaş sanayisini yeni kalkınma modeli gibi sunmak yoksulluğun ve eşitsizliğin üzerini örtemez. Bu büyümenin toplumsal maliyeti ve ihraç edilen silahların çatışma sahalarındaki sonuçları sorgulanmalıdır” dedi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün Burkina Faso ordusunun Türk yapımı Bayraktar TB2’lerle Ağustos-Kasım 2023 arasında Burkina Faso ve Mali’de pazar yerleri ile bir cenaze törenine düzenlediği üç saldırıda en az 60 sivilin yaşamını yitirdiğini ve çok sayıda kişinin yaralandığını belgelediğini, saldırıları olası savaş suçu olarak nitelendirdiğini aktaran Bartın, “Bu rapor silah ihracatının yalnızca döviz geliri ve pazar başarısı başlığı altında ele alınamayacağını gösteriyor. İhracatın nihai kullanıcısı, sivil kayıplar, denetim ve uluslararası hukuk sorumluluğu açıklığa kavuşturulmalıdır” diye konuştu.
“Öncelik güvenlik değil, eşitlik olmalı”
Bartın, iktidarın bir yandan bölgesel gelişmişlik farkını azaltacağını söylediğini, diğer yandan kaynakların çok daha büyük bölümünü güvenlik ve silahlanma programlarına yönelttiğini savundu. Hakkari’de gençler iş bulmak için göç ederken, üretici hayvancılığını katma değerli ürüne dönüştürecek tesis bulunamazken ve kadınlar güvenceli istihdama erişemezken bu bütçe tercihinin hesabının verilmesi gerektiğini ifade etti.
Bartın, “Ekmek varsa özgürlük ve adalet vardır. Hakkari’nin, Van’ın, Şırnak’ın, Ağrı’nın ve bütün bölge kentlerinin ihtiyacı daha fazla güvenlik harcaması değil, sanayi, istihdam, kamusal hizmet, ana dilinde eğitim, yerel demokrasi ve onurlu barıştır” dedi.



