Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Şırnak Milletvekili Newroz Uysal Aslan ve Bitlis Milletvekili Semra Çağlar Gökalp, zorla kaybedilenlerin ve çatışmalı dönemlerde yaşamını yitirenlerin akıbetinin açıklığa kavuşturulması, cenazelerin bulunması, kimliklendirilmesi ve ailelerine tesliminde yaşanan engeller ile cenaze ve mezarlıklara yönelik saldırıların araştırılması istemiyle Meclis Başkanlığı’na araştırma önergesi verdi.
Önergede, Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana Kürtlere yönelik ötekileştirici ve düşmanlaştırıcı söylemlerin, 40 yılı aşkın çatışmalı süreçte yaşamını yitirenlerin bedenlerine yönelik muameleyi de belirleyen bir anlayışa dönüştüğü vurgulandı. Siyasi ve resmi dilde yaşamını yitirenlerin insan kimliğinin geri plana itilmesinin, bedenlerinin sürüklenmesini, teşhir edilmesini, cenazelerinin ailelerden esirgenmesini ve insan onuruna aykırı biçimlerde teslim edilmesini meşru gören bir anlayışın yerleşmesine yol açtığı belirtildi.
Önergede, Taybet İnan’ın cenazesinin günlerce sokakta bırakılması, Cemile Çağırga’nın cenazesinin annesi tarafından buzdolabında saklanması, Hacı Lokman Birlik’in bedeninin zırhlı araç arkasında sürüklenmesi, Kevser Eltürk’ün bedeninin teşhir edilmesi, Hakan Arslan’ın cenazesinin babasına kutuyla, Agit İpek’in cenazesinin annesine kargoyla gönderilmesi gibi vicdanları yaralayan birçok örnek sıralandı. Özellikle 1990’lı yıllarda yoğunlaşan zorla kaybetmeler ve faili meçhul cinayetlerin, aileleri yakınlarının akıbetinden yoksun bıraktığı, Cumartesi Anneleri/İnsanlarının mücadelesinin ise bu talebin en güçlü ifadelerinden biri olduğu hatırlatıldı.
Önergede, 2013-2015 yılları arasında farklı bölgelerdeki PKK’lilerin cenazelerinin ailelerin ve halkın kolektif emeğiyle Garzan gibi mezarlıklarda bir araya getirildiği belirtildi. Bitlis’in Oleka Jor köyündeki Garzan Mezarlığı’nın önce bombalandığı, 19 Aralık 2017’de mezarların açılarak çıkarılan cenazelerin İstanbul’a götürüldüğü ifade edildi. Bitlis Valiliği’nin 2 Ocak 2018 tarihli açıklamasına göre 279 mezarın 11’inin boş çıktığı, 268 mezardan çıkarılan kemiklerin kimlik tespiti amacıyla Adli Tıp Kurumu’na gönderildiği kaydedildi. Cenazelerin, ailelere yeterli bilgilendirme yapılmadan Kilyos Mezarlığı’nda plastik kaplar içerisinde, yol ve kaldırım çevresine ve üst üste defnedildiği belirtildi.
Zehra Kısaoğlu ve Süheyla Kaya’nın yakınlarının, yaklaşık dokuz yıl sonra Eylül 2026’da yapılan DNA karşılaştırmaları sonucunda cenazelerine ulaşabildiği ve Bingöl’ün Karlıova ilçesinde defnedildiği vurgulandı. Bu teslimlerin, mezarlarından çıkarılan cenazelerin akıbetine ilişkin belirsizliklerin ve ailelerin verdiği mücadelenin yıllara yayılan boyutunu ortaya koyduğu ifade edildi.
Çatışmalarda yaşamını yitiren askerler nedeniyle açılan tazminat davalarında, mali yükümlülüklerin yaşamını yitiren PKK’lilerin mirasçılarına yöneltildiği, mirasın reddinin bir çıkış yolu olarak sunulmasının ailelerin hatıraya sahip çıkma iradesini de hedef aldığı belirtildi. Kanunda “terörist cenazesine katılma” adıyla bir suçun uydurulduğu ve ayrı bir suç bulunmamasına rağmen cenaze ve taziyelere katılımın yüzlerce kişinin yargılanmasına gerekçe yapıldığı, Ağustos 2026’da Cizre’de aralarında yaşamını yitirenlerin anneleri ve yaşlı aile bireylerinin bulunduğu yaklaşık 50 kişinin ifadeye çağrıldığı kaydedildi.
Tüm bu uygulamaların, Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat 2025 tarihli Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı’yla gelişen sürecin gerektirdiği demokratik dönüşümle çeliştiği vurgulandı. Ölüye saygının yaşamını yitirenin siyasi aidiyetinden bağımsız olduğu, kolektif yas hakkının siyasi tercihlere göre sınırlandırılamayacağı ifade edildi. Uluslararası standartlara (Minnesota Protokolü, AİHS, Cenevre Sözleşmeleri vb.) işaret edilerek, hakikate erişimi, adaleti, ölüye saygıyı, defin ve kolektif yas hakkını güvence altına alacak hukuki ve kurumsal düzenlemelerin belirlenmesi amacıyla Meclis araştırması açılması talep edildi.
Newroz Uysal Aslan ve Çağlar Gökalp, Anayasa’nın 98’inci ve Meclis İçtüzüğü’nün 104 ve 105’inci maddeleri uyarınca araştırma açılmasını istedi.
Bu haber Mezopotamya Ajansı kaynak alınarak hazırlanmıştır.
