Bütçe görüşmelerinde engelli hakları: ‘Ortalama engelli nüfusunu bile bilmiyoruz’
Meclis Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 2027 yılı bütçe görüşmeleri sürüyor. Görüşmelerde milletvekilleri, Türkiye’de yaşayan engelli yurttaşlara ilişkin verilerin net biçimde bilinmediğine ve çocuk yoksulluğuna dikkat çekti.
Engelli nüfus verilerine ilişkin tartışma
DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Adalet Kaya, bakanlığın geniş bir sorun alanını kapsadığını belirterek engelli ve yaşlı haklarına odaklandı. Kaya, genel bütçe görüşmelerinde engellilere yeterli kaynak ayrılmadığını dile getirerek “325 milyar lira ayrılmış bu başlıkta. Dolayısıyla ne yazık ki yeterli değil” dedi.
Kaya, engelli haklarına dair politika geliştirmek için veriye ihtiyaç olduğunu ancak engelliler söz konusu olduğunda yeterli veriye sahip olunmadığını ifade etti. Kaya, “Bugün ülkede ortalama engelli nüfusunu bile bilmiyoruz ne yazık ki. Bir diğer yandan da bu diğer nüfusu bilmiyorsak neye göre, kime göre politika oluşturacağımızı da kestiremiyoruz. Sosyal haritalama ve veri çalışmaları yalnızca AKP belediyeleriyle paylaşılıyor. Bölgedeki veya farklı partilere ait belediyelerle bu veriler paylaşılmıyor. Yerel yönetimlerin sivil toplum ve diğer bakanlıklarla koordinasyonun önemini vurgulamak gerekirse buradan da görmek mümkün” diye konuştu.
‘Engellilik bilenenden çok daha geniş bir tanım’
Engellilik tanımının dar tutulduğunu belirten Kaya, “Engellilik dendiğinde ilk aklımıza gelenler işitme, görme, fiziksel engellilik ve nöro çeşitlilik ne yazık ki. Ancak bugün bundan çok daha geniş bir tanımı ifade ediyor. Alzheimer’dan disleksiye, çörek hastalığına ya da kas hastalıklarına kadar daha geniş bir skalada engelli spektrum çok geniş” dedi.
Mevcut yasal düzenlemelerin engelliliği kusur, eksiklik ve korunmaya muhtaçlık üzerinden tanımladığını belirten Kaya, geleneksel tıbbi modelin engellileri toplumdan dışladığını ve pasifleştirdiğini söyledi. Kaya, “Geleneksel tanımlamanın aksine engellilik bir farklılık, bedensel, fiziksel ve nörolojik bir çeşitlilik olarak ele alınmalı. Tıpkı inanç veya dil veya din, cinsiyet, etnik farklılık gibi toplumsal zenginlik olarak kabul edilmeli. Yasal düzenlemelerde eşitliliği, farklılıkların gözetildiği bir denklik eşit yurttaşlık yaklaşımıyla yeniden ele almadıkça engellilerin yaşamın merkezinde toplumla iç içe yaşamasının önünü açmak mümkün değil” diye konuştu.
Erişilebilirlik ve mevzuat eleştirisi
Geçtiğimiz yıl Meclis’te engelli bireylerin toplumsal hayata katılımının güçlendirilmesiyle ilgili kurulan komisyona değinen Kaya, bakanlık yetkililerinin katıldığını ve erişilebilirlik konusunda kapsamlı sunum yapıldığını hatırlattı. Kaya, “Mutabık olunan bir konu var. O da şu: Mevzuatlar yeterli, sorun uygulamada çıkıyor. Uygulamadaki eksiklikleri gidermek üzere siz bakanlık olarak ne yapıyorsunuz? İlgili kurumlarla yeteri kadar işbirliğiniz var mı?” diye sordu.
Kamu İhale Kurumu mevzuatında “Erişilebilirlik standartlarına uygunluk şartı aranacaktır” ibaresinin bulunmadığını belirten Kaya, “Burada yasal düzenlemede görev Meclise düşüyor. Ben de buradan milletvekili arkadaşlarıma çağrı yapıyorum. Bu düzenlemeyi gelin birlikte çıkaralım, hayata geçirelim” dedi.
Çocuk yoksulluğu ve bütçe payı
CHP Manisa Milletvekili Selma Aliye Kavaf, bütçe payının gerilemesini, yoksulluk verilerini ve somut talepleri dile getirdi. Kavaf, “Merkezî yönetim bütçesi yüzde 43,7 artarken Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesi yüzde 27,3’te kalmış; Bakanlığın bütçedeki payı yüzde 2,80’den yüzde 2,48’e gerilemiştir. Çocuk yoksulluğu riski yüzde 36,8’e yükselmiş, 65 yaş aylığı ve en düşük emekli maaşı açlık ve yoksulluk sınırının çok altında kalmıştır” ifadelerini kullandı.
Kavaf, doğum yardımı ve bütçe hedeflerine ilişkin olarak “Bakanlık 2026’da evlenme hızını binde 7,6’ya çıkarmayı hedeflemişti, tahmin binde 6,5; boşanmada hedef binde 1,7’ydi, beklenen 2,15 olarak gerçekleşti. Doğum yardımı ise 2025 başından bu yana aynıdır. İkinci çocuk için aylık 1.500 lira. Bütçenin kendi enflasyon rakamlarıyla bu paranın alım gücü yılsonunda 900 lira dolaylarına düşüyor” dedi.
Devletin 2027’de şans oyunlarından alacağı verginin 104 milyar liraya ulaştığını belirten Kavaf, “Şans oyunlarından kazanılan ortadayken TÜİK’e göre 65 yaş üstü nüfus 9 milyon 580 bin… En düşük emekli aylığı 23 bin 552 lira, TÜRK-İŞ’in ekim ayı yoksulluk sınırı yaklaşık 124 bin lira. Çocuklarda yoksulluk ya da sosyal dışlanma riski yüzde 36,8 yani her 3 çocuktan 1’inden fazla ama bütçe gerekçesinde çocuk yoksulluğunu izleyen bir gösterge yok” ifadelerine yer verdi.
Fon tartışması ve Bakan Göktaş’ın yanıtı
Yeni Parti Rize Milletvekili Tahsin Ocaklı, “fon vurgunu” olarak bilinen fon krizini ve eski Aile Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya’yı hatırlattı. Ocaklı, “Fon soygununun tamamının açıklanmaması en büyük soygundur” dedi. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Semanur Göktaş, “Benimle ne alakası var?” diye yanıtladı. Ocaklı ise “Sizinle ilgisi var demiyorum. Sizin oturduğunuz koltuğu kirletti diyorum” dedi.



