Bütçe görüşmelerinde eğitimde eşitsizlik: Her 5 çocuktan 2’si temel ihtiyaçlardan mahrum
Meclis Plan Bütçe Komisyonu’nda 2027 Merkezi Yönetim Bütçesi Kanun Teklifi kapsamında Eğitim Bakanlığı bütçesi görüşmeleri sürüyor. Görüşmelerde DEM Parti milletvekilleri, eğitimde sınıfsal ve bölgesel eşitsizliklere, eğitimin piyasalaşmasına ve öğretmenlerin çalışma koşullarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
“Her 5 çocuktan ikisi mahrum”
DEM Parti Mardin Milletvekili Kamuran Tanhan, sözlerine Afyonkarahisar’da hayatını kaybeden öğretmenler Hilal Mete ve Ayşe Sena Demir için rahmet dileyerek başladı. Eğitim bütçesini “ülkenin geleceğinin bütçesi” olarak nitelendiren Tanhan, Sayıştay’ın 2025 denetim raporundaki vekaleten görevlendirmeler, döner sermaye ödemeleri ve denetlenmeyen özel hukuk teşviklerine dikkat çekti.
2025 PISA sonuçlarına ilişkin verileri değerlendiren Tanhan, “Öğrencilerin yüzde 53’ü bu sınavlardan 1 ya da 2 hafta önce en az 1 tam gün devamsızlık yapmıştı. Türkiye yüzde 34,3 ile maddi yoksulluğun en yoğun yaşandığı ülkeler arasında. Her 5 çocuktan ikisi ayakkabıdan, temiz sudan ve sosyal katılımdan mahrum olduğu tespit edilmiş. Varlıklı kesimler ile yoksul bırakılan kesim arasındaki başarı makası matematikte 96, fen bilimlerinde 81 puana ulaşmış” dedi.
Tanhan, PISA’da 20 puanın bir öğrenme yılına denk geldiğini belirterek yoksul bir emekçi çocuğunun varlıklı akranından matematikte 4,8 yıl, fen bilimlerinde de 4,1 yıl geride kaldığını söyledi. Dezavantajlı çocukların yüzde 50’sinden fazlasının matematikte temel düzeyin altında olduğunu, üst düzey başarı gösterenlerin oranının varlıklı gruplarda yüzde 16,7, yoksul çocuklarda ise yalnızca yüzde 1,5 olduğunu ifade etti. Meslek liseleri ile diğer liseler arasında matematikteki puan farkının 206 puan, yani 10,3 öğrenme yılı olduğunu belirten Tanhan, “Dünyada son 3 yılda zengin ile yoksul arasındaki başarı makasının en çok açıldığı üç ülkelerden birisiyiz. Bunun önüne geçmek için önleyici önlemler almak zorundayız” diye konuştu.
Eğitimde sınıfsal ve bölgesel eşitsizlik
Türkiye’de 480 bin çocuğun açık liselere itildiğini, 274 bin ve 440 bin çocuğun okula kaydı bulunmadığını, sayıları 1,3 milyonu aşan okul dışı çocuğun yok sayıldığını hatırlatan Tanhan, merkezi sınav düzenlemeleriyle eşitsizliğin kurumsallaştığını savundu. Tanhan, Bakanlığın ortaokul ve liselerde yürüttüğü ortak yazılı sınav sisteminin okullar arasındaki imkân farkını yok sayarak eşitsizliği derinleştirdiğini savundu.
Dünyanın en iyi sistemlerinde adalet, erişim ve kalite ilkelerinin öne çıktığını belirten Tanhan, Türkiye’de eğitime erişimin bölgesel, sosyoekonomik ve dijital eşitsizliklerle sınırlı olduğunu söyledi. Tanhan, “Bir öğretmenin doğudaki köy okulunda yaşadığı gerçeklik ile büyük şehirlerdeki özel okullarda çalışan bir meslektaşının gerçekliği arasında uçurum var” diye konuştu.
Maarif Vakfı ve örgün eğitim dışı çocuklar
DEM Parti İstanbul Milletvekili Kezban Konukçu ise sanayileşmenin eğitimi kamusal hizmet olmaktan çıkarıp ticarileştirdiğini, derinleşen yoksullukla çocuk işçiliğini ve eğitimden kopuşları yaygınlaştırdığını söyledi. Konukçu, “Her geçen gün çocuk yoksulluğu derinleşirken milyonlarca çocuk yeterli beslenme, temiz suya erişim ve sağlıklı bir eğitim ortamından yoksun bırakılmıştır. Dünyada en az 109 ülkede çocuklara okullarda ücretsiz yemek sunulduğuna ilişkin uluslararası veriler okulda beslenme desteğinin uygulanabilir bir kamu politikası olduğunu göstermektedir. Okulda çocuklara bir öğün ücretsiz yemeği bütçe yok diye çok görürken Maarif Vakfı’na tek kalemde 5,7 milyar lira aktardınız” dedi.
Bütçeden eğitime, çocuklara ve öğretmenlere pay çıkmadığını savunan Konukçu, Milli Eğitim Bakanlığı’nın kendi verilerine göre örgün eğitim dışında kalan çocuk sayısının 2023-2024’te 2 milyon 982 bin iken 2025-26 eğitim yılında 3,5 milyona yükseldiğini belirtti.
KHK’liler ve ücretli öğretmenlik
Eğitimde piyasalaşmanın yalnızca öğrencileri değil eğitim emekçilerini de etkilediğini söyleyen Konukçu, KHK’lilerin sivil ölüme terk edildiğini, atama engeline ve mülakata takılanların, özel sektörde asgari ücretin yarısına mahkûm edilenlerin ve ücretli öğretmenlik adı altında sömürülen yüz binlerce kişinin olduğunu belirtti. Konukçu, 2016’da ilan edilen OHAL döneminde çıkarılan KHK’lerle görevinden ihraç edilen kamu emekçilerinin mağduriyetlerinin giderilmediğini savundu.
Konukçu, 2026 yılı itibarıyla hâlâ binlerce KHK’li kamu emekçisi hakkında beraat ve takipsizlik kararı bulunmasına rağmen görevine dönemediğini ifade ederek, KHK’liler Platformu Sözcüsü Münir Korkmaz’ın gözaltına alındığını belirtti ve serbest bırakılmasını istedi.
Yüz binlerce ataması yapılmayan öğretmen varken okullarda ücretli öğretmenlik adı altında asgari ücretin neredeyse yarısına hiçbir özlük hakkı olmadan çalıştırıldığını belirten Konukçu, “Bugün öğretmen ihtiyacı yüz binin üzerindeyken MEB bu açığı kapatmak yerine yaklaşık 70 ila 86 bin ücretli öğretmeni asgari ücretin yarısına, sigortasız, güvencesiz çalıştırmaktadır” dedi.
Talepler
Konukçu, KHK’lilerin derhal görevlerine iade edilmesini, öğretmen atamalarında mülakat ve keyfi değerlendirme uygulamalarına son verilmesini, ücretli öğretmenlik uygulamasının kaldırılarak öğretmen ihtiyacının kadrolu ve güvenceli istihdamla karşılanmasını istedi. Mazerete bağlı yer değiştirme taleplerinin fiilen karşılanmasını ve özel okul öğretmenlerinin ücret, çalışma süresi, iş güvencesi ve özlük haklarının yasal güvence altına alınarak taban maaş hakkının yeniden getirilmesini talep etti.



