CPT Raporu: Türkiye Cezaevlerinde Ağır Hak İhlalleri ve İmralı Raporu Muamması

Avrupa Konseyi İşkenceyi ve İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Muamele ve Cezayı Önleme Komitesi (CPT), Türkiye’ye yönelik Ocak 2021 ve Şubat 2024 tarihli ziyaretlerinin raporlarını ve Türkiye makamlarının yanıtlarını kamuoyuna açıkladı. Raporların Türkiye’nin izniyle açıklanması dikkat çekti.

CPT heyeti, Ankara, Diyarbakır ve İstanbul’daki on üç polis ve jandarma birimini ziyaret etti. Raporlara göre ayrıca, İstanbul-Bakırköy ve Kayseri’deki iki kadın cezaevi, İstanbul-Maltepe’deki bir çocuk tutukevi ve Diyarbakır’daki bir yüksek güvenlikli cezaevi dahil olmak üzere sekiz cezaevi de ziyaret edildi.

CPT, cezaevlerindeki kadınların ve LGBT+ bireylerin durumunu ve idari veya disiplin nedenleriyle tecrit hücresine yerleştirilen mahkumların durumunu da incelediklerini kaydetti. Bu amaçla Komite, Antalya, Iğdır ve Van’daki dört yüksek güvenlikli cezaevinin yanı sıra Antalya ve İstanbul-Maltepe’deki iki L tipi cezaevini ziyaret ettiklerini aktardı.

İmralı Ziyaret Raporu Henüz Yayınlanmadı

CPT, 2022 Eylül ayında Abdullah Öcalan’ın bulunduğu İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Cezaevi ziyaretine ilişkin döneme dair raporunu ise henüz yayımlamadı. CPT heyeti, Eylül 2022’deki Türkiye ziyareti kapsamında İmralı F Tipi Yüksek Güvenlikli Cezaevi’ni de ziyaret ettiğini ve Abdullah Öcalan’ın da aralarında bulunduğu mahpusların durumunu incelediğini açıklamış; ancak heyet başkanı o dönem bilgi veremeyeceğini belirtmişti.

Cezaevi Nüfusu Rekor Seviyeye Ulaştı

CPT’nin en önemli tespitlerinden biri cezaevi nüfusundaki hızlı artış oldu. Komite, 2019 sonunda yaklaşık 290 bin olan cezaevi nüfusunun Ocak 2021’de yaklaşık 192 bine gerilediğini, ancak bu düşüşün ardından yeniden yükselişe geçerek Haziran 2024’te yaklaşık 338 bine ulaştığını belirtti. Bu rakam, her 100 bin kişi başına yaklaşık 395 tutsak anlamına geliyor ve CPT’ye göre Avrupa Konseyi üyesi ülkeler arasındaki en yüksek oran. CPT, Türkiye makamlarına cezaevi nüfusundaki artışı durdurmaya ve aşırı kalabalıklaşmanın temel nedenleriyle mücadele etmeye en yüksek önceliği verme çağrısında bulundu.

Antalya Cezaevi’nde Kötü Muamele İddiaları

Komite, 2024 ziyaretinde Kuyu Tipi Cezaevi olarak bilinen Antalya S Tipi Cezaevi’nde tutsakların bazıları tarafından aktarılan tokat, yumruk, tekme ve copla vurma şeklindeki kötü muamele iddialarını “inandırıcı” olarak değerlendirdi. İki vakada ayak tabanlarına copla vurulduğu, yani “falaka” uygulandığı yönünde iddialar aktarıldı. Komite, vakalardan birinde mahpusun vücudundaki yakın tarihli yaralanmaların anlatılan kötü muameleyle uyumlu olduğunu belirtti. CPT, cezaevi yönetimi ve personeline fiziksel kötü muamelenin ve aşırı güç kullanımının yasadışı olduğu konusunda açık mesaj verilmesini ve güç kullanımı vakalarında savcıların daha dikkatli inceleme yapmasını istedi.

Ağırlaştırılmış Müebbet ve Tecrit Koşulları Eleştirildi

Raporda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan tutsakların koşulları da eleştirildi. CPT, ziyaret edilen yüksek güvenlikli cezaevlerinde bu tutsakların önemli bir bölümünün aylar hatta yıllar boyunca fiilen tek başına tutulduğunu belirtti. Bazı tutsakların günde 21 saat veya daha fazla hücrelerinde yalnız kaldığı, hücre dışındaki düzenli faaliyetlerinin ise tek başına yapılan günlük açık hava egzersiziyle sınırlı olduğu kaydedildi. Komite, uzun süreli tecridin ruhsal, fiziksel ve sosyal sağlık üzerinde son derece zararlı etkileri olabileceğini ve bazı durumlarda insanlık dışı veya onur kırıcı muamele niteliğine ulaşabileceğini belirterek, mahpuslara her gün en az iki saat anlamlı insan teması sağlanmasını istedi.

Kadın ve LGBT+ Mahpusların Durumu

CPT, Antalya L Tipi ve İstanbul-Maltepe L Tipi cezaevlerinde kadın ve LGBT+ mahpusların durumunu da inceledi. Her iki cezaevinde de ciddi aşırı kalabalıklaşma tespit edildi. Antalya L Tipi Cezaevi’nde kadınların kaldığı bazı bölümlerin bakım ve hijyen koşullarının kötü olduğu, özellikle anneler ve çocuklarının uygun olmayan koşullarda tutulduğu belirtildi. Komite, anne ve çocuklar için özel bir birim oluşturulmasını ve annelerin çocuklarıyla birlikte cezalandırma amacıyla tek kişilik hücrelere konulmamasını istedi.

LGBT+ mahpuslarla ilgili olarak ise özellikle eşcinsel olduğunu beyan eden kişilerin, cinsel yönelimlerini belgeleyen bir sertifika alana kadar aylarca fiilen tek başına tutulmasına son verilmesi çağrısında bulunuldu. CPT ayrıca cezaevlerindeki sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi, psikolojik ve psikiyatrik desteğin iyileştirilmesi ve mahpusların tıbbi bilgilerinin gizliliğinin güvence altına alınması yönünde tavsiyelerde bulundu.

Bu haber Mezopotamya Ajansı kaynak alınarak hazırlanmıştır.