89 yıl sonra tarihin karanlığı aydınlanıyor: Seyit Rıza ve arkadaşlarının idam fotoğrafları ortaya çıktı

1937-38 Dersim sürecinin sembol isimlerinden Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının idam edildikten hemen sonra çekilen orijinal fotoğrafları, 89 yıl sonra gün yüzüne çıktı. Tarihçi Dr. Sedat Ulugana tarafından paylaşılan 6 adet fotoğraf, tarihin en karanlık sayfalarından birine dair sarsıcı detaylar sunuyor.

Berlin Freie Üniversitesi’nde akademisyen olan Dr. Sedat Ulugana’nın ulaştığı belgeler, idamların tanıklarından İhsan Sabri Çağlayangil’in “fotoğraflar Atatürk’ün emriyle yakıldı” iddiasını çürütür nitelikte. Ortaya çıkan görsel kayıtlar, negatiflerin tamamen yok edilmediğini ve bu belgelerin yıllarca özel koleksiyonlarda saklandığını kanıtlıyor.

Hafızanın sessiz tanıkları: İdam sehpaları ve nakışlı çoraplar

Ortaya çıkan 6 adet fotoğraf, Elazığ Buğday Meydanı’nın farklı noktalarında kurulan derme çatma idam sehpalarını, beyaz idam gömlekleri içindeki bedenleri ve çevreye dizilmiş askeri birlikleri gösteriyor. Fotoğrafların arka yüzünde yer alan Seyit Rızo, Ali Mirzaoğlu ve Hasso Seydo gibi el yazısı notlar, resmi tarihin isimsizleştirmeye çalıştığı öznelerin kimliklerini yeniden tarihe not düşüyor.

Belgelerdeki en dikkat çekici ayrıntılardan biri ise idam edilenlerin ayaklarındaki nakışlı yün çoraplar. Tarihçi Ulugana, bu detay için “Dersim kadınlarının kış gecelerinde ördüğü o nakışlı yün çoraplar, hiçbir arşivin söyleyemeyeceği şeyi söylüyor: Burada bir insan vardı” değerlendirmesinde bulunuyor.

Yaş manipülasyonu ve hukuksuz infaz

Fotoğraflarla birlikte yeniden gündeme gelen bir diğer gerçek ise idam sürecindeki ağır hukuksuzluklar oldu. Dönemin yasalarına göre 65 yaşından büyüklerin ve 18 yaşından küçüklerin idam edilmesi yasak olmasına rağmen, 74 yaşındaki Seyit Rıza’nın yaşı küçültülerek, 16 yaşındaki oğlu Resik Hüseyin’in ise yaşı büyütülerek infaz edildikleri biliniyor. İhsan Sabri Çağlayangil’in anılarında da yer alan bu aceleci infaz süreci, fotoğraflardaki sahnelerin arka planındaki siyasi ve idari baskıyı doğruluyor.

Dersim toplumunun kolektif hafızasında derin izler bırakan 15 Kasım 1937 idamlarına dair bu yeni görseller, toplumsal hakikatle yüzleşme tartışmaları açısından istisnai bir belge niteliği taşıyor.

Bu haber Mezopotamya Ajansı kaynak alınarak hazırlanmıştır.