Tarihin İz Bırakan Haftası: 21-27 Eylül’de Dünya ve Ortadoğu’da Siyasal Kırılmalar, Hak Mücadeleleri ve Önemli Gelişmeler

21-27 Eylül tarihleri arasında dünya ve Ortadoğu, savaşlar, bağımsızlık ilanları, hak mücadeleleri, katliamlar ve siyasal kırılmalarla dolu bir haftaya tanıklık etti. Dünya Barış Günü’nden İran-Irak Savaşı’nın başlangıcına, Federal Kürdistan Bölgesi’ndeki bağımsızlık referandumundan Diyarbakır Cezaevi’ndeki katliama kadar birçok önemli olay, bu tarihlerde meydana geldi.

21 Eylül

2001 – Dünya Barış Günü: Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 1981’de ilan edilen Uluslararası Barış Günü, 2001’de alınan kararla her yıl 21 Eylül’de kutlanmaya başlandı.

1991 – Ermenistan bağımsızlık için oy kullandı: Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecinde Ermenistan’da yapılan referandumda seçmenlerin büyük çoğunluğu bağımsızlık yönünde oy kullandı. Parlamento, sonuçların ardından Ermenistan’ı bağımsız devlet ilan etti.

1970 – Kürdistan İslam Alimleri Birliği kuruldu: Birlik, Eylül Devrimi sırasında Kürdistan’ın denetimindeki bölgelerde kuruldu. 21 Eylül, kuruluş yıl dönümü olarak biliniyor.

22 Eylül

1980 – İran-Irak Savaşı başladı: Irak ordusunun İran topraklarına geniş çaplı saldırı başlatmasıyla yaklaşık 8 yıl sürecek İran-Irak Savaşı başladı. Savaş yüz binlerce insanın yaşamını yitirmesine, kitlesel yerinden edilmelere ve bölgede uzun süreli yıkıma yol açtı.

1862 – Özgürlük Bildirgesi’nin ön metni yayımlandı: ABD Başkanı Abraham Lincoln, köleliğin kaldırılmasına giden süreçte Ön Özgürlük Bildirgesi’ni yayımladı. Bildirge, isyancı eyaletlerde köleleştirilmiş insanların 1 Ocak 1863 itibarıyla özgür ilan edileceğini duyurdu.

23 Eylül

1932 – Suudi Arabistan Krallığı ilan edildi: Hicaz ve Necid başta olmak üzere Kral Abdülaziz’in denetimindeki bölgeler “Suudi Arabistan Krallığı” adı altında birleştirildi. 23 Eylül, ülkede Ulusal Gün olarak kutlanıyor.

1863 – Mary Church Terrell doğdu: Kölelikten kurtulmuş bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Mary Church Terrell, siyahların eşitlik ve kadınların oy hakkı mücadelesinin önemli isimlerinden biri oldu. National Association of Colored Women’ın (Ulusal Renkli Kadınlar Derneği) kurucuları arasında yer aldı.

1973 – Pablo Neruda yaşamını yitirdi: Şilili şair Pablo Neruda, Augusto Pinochet darbesinden 12 gün sonra Santiago’da yaşamını yitirdi. Neruda, 1971’de Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüştü.

24 Eylül

1996 – Diyarbakır Cezaevi’nde 10 tutsak katledildi: Diyarbakır E Tipi Cezaevi’nde tutsaklara yönelik müdahale sonucunda 10 kişi yaşamını yitirdi, çok sayıda kişi yaralandı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi daha sonra olayla ilgili davada yaşam hakkı ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğine hükmetti.

1996 – Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması imzaya açıldı: Nükleer silah denemelerini ve diğer nükleer patlamaları yasaklamayı amaçlayan antlaşma, Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde imzaya açıldı.

25 Eylül

2017 – Bağımsızlık referandumu yapıldı: Federal Kürdistan Bölgesi ile tartışmalı bölgelerde bağımsızlık referandumu düzenlendi. Resmi sonuçlara göre oy kullananların yüzde 92’den fazlası bağımsızlık yönünde oy verdi. Irak merkezi hükümeti referandumu tanımadı.

1997 – Halid Meşal’e suikast girişimi: İsrail istihbaratı Mossad’a bağlı ajanlar, Hamas yöneticisi Halid Meşal’i Ürdün’ün başkenti Amman’da zehirleyerek öldürmeye çalıştı. Ajanların yakalanmasının ardından İsrail, Meşal’in yaşamını kurtaran panzehiri Ürdün’e vermek zorunda kaldı.

1981 – ABD Yüksek Mahkemesi’nin ilk kadın yargıcı göreve başladı: Sandra Day O’Connor yemin ederek ABD Yüksek Mahkemesi’nde görev yapan ilk kadın yargıç oldu.

26 Eylül

1962 – Yemen Devrimi gerçekleşti: Yemen ordusundaki cumhuriyetçi subaylar İmam Muhammed el-Bedir yönetimini devirerek monarşinin kaldırıldığını ve Yemen Arap Cumhuriyeti’nin kurulduğunu açıkladı. Devrimin ardından cumhuriyetçiler ile monarşi yanlıları arasında yıllarca süren iç savaş başladı.

2014 – Ayotzinapa’nın 43 öğrencisi kaybedildi: Meksika’nın Guerrero eyaletindeki Iguala kentinde öğretmen okulu öğrencilerine polis ve silahlı kişiler tarafından saldırı düzenlendi. 6 kişi öldürüldü, 43 öğrenci gözaltına alındıktan sonra zorla kaybedildi; öğrencilerin akıbeti halen tam olarak aydınlatılamadı.

27 Eylül

1996 – Taliban Kabil’i ele geçirdi: Taliban güçleri Afganistan’ın başkenti Kabil’e girerek yönetimi ele geçirdi. Eski Devlet Başkanı Muhammed Necibullah, sığındığı Birleşmiş Milletler yerleşkesinden zorla çıkarılarak kardeşiyle birlikte öldürüldü. Taliban yönetimi kısa süre içinde kadınların çalışma yaşamına ve kız çocuklarının eğitimine ağır kısıtlamalar getirdi.

2015 – Dünya liderleri kadın eşitliği için toplandı: Pekin Deklarasyonu ve Eylem Platformu’nun 20’nci yılı kapsamında Birleşmiş Milletler’de 70’ten fazla devlet ve hükümet başkanının katıldığı Kadınların Güçlendirilmesi ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği toplantısı gerçekleştirildi. Toplantıda devletler kadın hakları alanında somut taahhütlerde bulundu.

1996 – Jîla Huseynî yaşamını yitirdi: Rojhilat’ın Seqiz kentinde dünyaya gelen Kürt şair, yazar ve araştırmacı Jîla Huseynî, Tahran’da geçirdiği trafik kazası sonucu 32 yaşında yaşamını yitirdi. Modern Kürt şiirinin öncü kadın isimlerinden biri olarak kabul edilen Jîla Huseynî, kısa yaşamına rağmen Kürt edebiyatında önemli bir iz bıraktı.

Bu haber Mezopotamya Ajansı kaynak alınarak hazırlanmıştır.